Verschil mindfulness, bewustzijn en concentratie

De Engelse woorden mindfulness, awareness en concentratie worden nog al eens door elkaar gehaald. Als we de woorden mindfulness en awareness naar het Nederlands vertalen wordt het al iets duidelijker maar dan nog begrijpt niet iedereen het verschil. Hoewel mindfulness op zich een begrip is geworden, betekent het letterlijk ‘opmerkzaamheid’. Awareness letterlijk vertaald betekent ‘bewustzijn’.
Als we opmerkzaam zijn, dan richten we onze aandacht op een object of meerdere objecten. Opmerkzaamheid is dus noodzakelijkerwijs duaal. Bewustzijn is daarentegen enkel herkenning van alles dat er is. Non-duaal. Opmerkzaamheid wordt binnen het bewustzijn ‘herkent’.
Concentratie is de uitkomst van juiste inspanning en juiste opmerkzaamheid (mindfulness). Concentratie kun je niet afdwingen. Je kunt het niet doen, enkel de voorwaarden scheppen.
In het Boeddhisme kennen ze een voorbeeld om opmerkzaamheid, inspanning, bewustzijn en concentratie uit te leggen:
Drie jongens zien een boom met prachtige bloemen in de toppen en ze willen de bloemen plukken. Echter, de bloemen groeien zo hoog dat zelfs de langste jongen deze niet kan plukken. Één jongen bukt en biedt zijn rug aan om op te gaan staan. De langste jongen klimt erop maar is bang te vallen als hij uitreikt om de bloemen te plukken. De derde jongen gaat vervolgens voor hun staan en biedt zijn schouders aan om tegenaan te leunen. Op deze manier lukt het de langste jongen de bloemen te plukken. De lange jongen die de bloemen plukt staat voor concentratie, de jongen die bukt voor de juiste inzet en de jongen die zijn schouders aanbiedt als de stabiliserende opmerkzaamheid die voortvloeit uit opmerkzaamheid. 

De Vier Nobele Waarheden en Anatta in het dagelijks leven

Hoe kun je de Vier Nobele Waarheden en Anatta in het dagelijks leven toepassen?

Indien je niet bekend bent met de Vier Nobele Waarheden adviseer ik eerst dit blog artikel te lezen. En lees hier meer over Anatta of Non-dualiteit.

Reflecteren op de Vier Nobele Waarheden

Het is interessant om regelmatig te reflecteren bij ‘lijden/stress/ongemak’ of er ook ‘onnodig’ lijden is voortkomend uit verlangen of afkeer. De tweede pijl die ik toelicht in de Eerste Nobele Waarheid.
Willen we iets bereiken dat (nog) buiten onze mogelijkheden ligt?
Willen we iets vasthouden (denk aan een situatie, bezit, persoonlijkheden, fysieke omstandigheden, mentale omstandigheden, etc) dat van ons weg dreigt te gaan of al bij ons weg is?
Of de andere kant van dezelfde medaille: Willen we de dingen anders dan ze zijn? Willen we iets niet, dat we wel op ons bordje krijgen?
Als dat zo is ga dan na wat voor invloed dit op je heeft in alle aspecten.
Heb hier geen oordeel over, maar bekijk het als het ware van bovenaf, met mildheid, met een innerlijke glimlach.
Vervolgens kun je ook het Achtvoudige pad bij langsgaan en inzicht proberen te krijgen in hoe het ‘lijden’ dat zich heeft aangediend zich verhoudt tot het Achtvoudige pad.
Door dit te doen krijg je inzicht. Onder meer in welke verlangens heilzaam zijn en welke niet.
Een uitspraak die volgens mij van Nisargadatta afkomstig is: “De meeste mensen handelen vanuit verlangen en afkeer. Verlichte mensen handelen vanuit wijsheid en liefde.”
Ik toets mijn gedrag en overtuigingen hier regelmatig aan.

Reflecteren op ‘Niet zelf’ en ‘Non-dualiteit’

Voor mij is niet-zelf en non-dualiteit een zienswijze. Je kunt inzoomen en uitzoomen. Ingezoomd zit je volledig in de relatieve waarheid, uitgezoomed kijk je meer van bovenaf. Zie je de dingen zoals ze werkelijk zijn en zit je niet meer midden in het verhaal. Vanuit dit perspectief vervalt de identificatie met datgene wat we vaak voor ‘zelf’ aanzien.
Vandaag diende mij via Facebook een mooie quote aan (niet voor niets denk ik dan maar): Effort is the key in the relative; Effortlessness is the key to the absolute.
Deze quote is heel treffend. Zodra er inspanning is, dan is er spanning. Ga dit maar voor jezelf eens na.
Om vanuit het absolute perspectief te kunnen leven heb je ook inzicht en vertrouwen nodig.
Als er een diep vertrouwen is, dat alles o.k. is zoals het zich ontwikkeld (ook indien onprettig voor ‘jezelf’), dan kun je zonder echte inspanning/inzet door het leven. Moeiteloosheid is dan het sleutelwoord.
Vaak hebben we de overtuiging dat we alles moeten controleren om gelukkig te kunnen zijn. Het vergt uiteraard vertrouwen om dit ook los te kunnen laten.
Dat wil niet zeggen dat je niets doet. Maar je ziet meer dat het als vanzelf gebeurt. De doener verdwijnt.
Een mooie aflevering van Mooji (een inspirerende meester uit de Advaita Vedanta stroming) die je via iTunes kunt luisteren: https://itunes.apple.com/nl/podcast/satsang-with-mooji/id1134425259?mt=2&i=1000375944093
Hier zie je ook veel andere afleveringen van Mooji staan. Zelf beluister ik regelmatig Podcast afleveringen van Mooji.

Stilte Meditatiedag in Zwolle: Bevrijding volgens Osho & Boeddha

Follow my blog with Bloglovin
Kom 25 Augustus 2018 naar de stilte meditatiedag in Zwolle met als thema ‘Bevrijding volgens Osho en Boeddha’.

Onderdelen van deze meditatiedag zijn:
– Informatie over Osho’s visie op dynamische meditaties
– Beoefenen van de Osho Dynamic Meditatie
– Vegetarische mindful lunch (ook in stilte)
– Vipassana meditatie beoefenen (Boeddhistische meditatie, ook wel inzicht-meditatie)
– Mindful Movements beoefenen (hele rustige bewegingen met grote opmerkzaamheid en concentratie uitgevoerd)
– Boeddhistische filosofie over het thema ‘bevrijding’

Boeddhisme religie of filosofie? Of weg naar bevrijding?

Een veel gehoorde vraag is of Boeddhisme een religie of een filosofie is. Maar eigenlijk is deze vraag niet interessant.
Onderzoek zelf of er aspecten zijn aan de Boeddhistische leer die je kunnen helpen los te komen van stress, ongemak en andere vormen van lijden.

De Boeddha wou de mensen geen filosofie of religie verkopen

De Boeddha had een groot deel van zijn leven 1 primair doel: Uitzoeken hoe je een einde aan al het menselijk lijden kunt maken. Zowel de kleine ongemakken zoals kleine frustraties als grote vormen van leiden zoals het verlies van een dierbare. Dit heeft hij op vele manieren onderzocht. Uiteindelijk heeft hij een weg gevonden dat hem geholpen heeft. Of zelfs volledig bevrijd van lijden. Aanvankelijk had de Boeddha geen intentie om hetgeen dat hij had ontdekt verder door te geven. Hij dacht dat de (meeste) mensen er niet toe in staat zouden zijn om het einde van lijden te bereiken. Uiteindelijk is hij dit toch gaan doen. Niet om een geloof te verkondigen. Niet om een filosofie op te dringen. Nee, hij wou dat alle mensen bevrijd zouden worden van lijden. En als dit via een andere weg gaat dan die hij heeft bewandeld dan is dit o.k..

Een mooie uitspraak van de Dalai Lama is: “Gebruik het Boeddhisme niet om Boeddhist te worden. Gebruik het Boeddhisme om een beter ‘wat je al bent’ te worden.

Religieuze aspecten in het Boeddhisme

De Boeddha zei “Niets van wat ik zeg is waarheid, totdat je het zelf als waarheid ervaart”. Kijk voor jezelf dan ook wat je kunt met de onderdelen uit de leer van de Boeddha. Het is inderdaad zo dat er enkele religieuze aspecten (al dan niet symbolisch bedoeld) in de leer van de Boeddha zitten. De Boeddha zelf was natuurlijk ook beïnvloed door aspecten uit zijn tijd en cultuur. Een religieus aspect uit het Theravada Boeddhisme zijn reïncarnatie en hiermee samenhangend karma dat je opbouwt uit/voor een vorig of volgend leven. Toch zijn verder de religieuze aspecten in het Boeddhisme zeer beperkt. Bovendien is het uiteindelijk alsnog de vraag hoe de Boeddha het werkelijk heeft bedoeld. Het is een kwestie van interpretatie.

Als Atheist kan ik erg goed met het Theravada Boeddhisme. Grotendeels is het een praktische leer zonder geloofsovertuigingen. Grotendeels wordt de werking van de mens vanuit psychologisch oogpunt behandeld en is er een goed verklaarbare zienswijze.

Seculier Boeddhisme

De leer van de Boeddha wordt uitgelegd in de Dhamma. Er is nu een stroming gaande genoemd “Seculier Boeddhisme” waarbij naar de Dhamma wordt bekeken vanuit een ‘niet religieus en heden ten daags’ oogpunt. Stephen Bachelor heeft onder andere hieraan gerelateerde boeken geschreven waaronder ‘Buddhism without believes’ en ‘After Buddhism’.

 

Lees ook interpretatie van reïncarnatie en karma

De Vier Hartkwaliteiten – De Brahma-Vihara

Het Boeddhisme kent de Brahma-Vihara. Dit zijn de kwaliteiten van het hart van waaruit je WILT leven, maar wat niet altijd lukt. Het vergt oefening en inzicht.

De vier hartkwaliteiten (of traditioneel ook ‘de vier verheven toestanden van de geest’) zijn:

  • Metta (Liefdevolle vriendelijkheid > De wens dat alle wezens gelukkig zijn)
  • Karuna (Compassie > De wens dat het lijden van alle wezens minder wordt)
  • Mudita (Altruïstische vreugde > De wens dat alle wezen vreugde mogen ervaren)
  • Upekkha (Gelijkmoedigheid > Het accepteren van het leven zoals het zich ontvouwt. Voor jezelf en de ander)

Uitwerking van de Hartkwaliteiten

Het praktiseren van de vier hartkwaliteiten leidt tot een (meer) diepe staat van onvoorwaardelijk welzijn. Niet afhankelijk van voorwaarden en condities. Ontvankelijk voor verandering. We komen meer in verbinding met anderen. Door verandering in houding naar onszelf en anderen, reageren we op een meer wijze manier dat leidt tot een meer vredige staat van zijn.

“Mensen worden vaak gedreven vanuit verlangens en afkeer. Wijze/Verlichte mensen leven vanuit wijsheid en liefde.”

Hoe beoefenen we ‘De Vier Hartkwaliteiten’?

Bij iedere hartkwaliteit reciteren we zinnen die ons helpen de specifieke hartkwaliteit te ontwikkelen. Deze wensen/zinnen richten we op verschillende ‘groepen wezens’.

Kies niet de moeilijkste personen uit, maar iemand waarop je het eenvoudig kunt beoefenen zonder in sterke emoties te komen. Kies 1 persoon uit, niet meer. Deze persoon staat voor alle personen die in dezelfde groep vallen.

Telefoonboek Metta

Het is mogelijk dat je interesse weg-ebt en-/of ‘het gevoel’ bij de woorden verdwijnt. Silvia Bornstein noemt dit ook wel ‘Telefoonboek Metta’. Weet dat ook dit van voorbijgaande aard is. Vertrouw erop dat het wel weer komt. Besef ook dat Metta meer is dan een gevoel en dichter bij een intentie staat. Ga door met het opnoemen van de zinnen op een mindful wijze.

Liefdevolle Vriendelijkheid meditatie – Metta meditatie

De Metta meditatie is er op gericht liefdevolle vriendelijkheid te ontwikkelen. Het ontwikkelen van liefdevolle vriendelijkheid wordt in de formele beoefening vaak als eerste gedaan, omdat een staat van ‘liefdevolle vriendelijkheid’ een goede basis is voor de beoefening van de andere hartkwaliteiten.

Volgorde van groepen

Van oorsprong wordt gezegd dat we Metta als eerste op onszelf richten omdat dit het makkelijkste zou zijn. Misschien dat het in de tijd van de Boeddha anders was, maar ik weet dat in ieder geval NU niet iedereen een positief zelfbeeld heeft waardoor deze vlieger niet altijd opgaat. Je kunt er dan ook voor kiezen om de Metta als eerste te richten op een inspirerend persoon of ander wezen.

De volgorde van groepen mensen/wezens is liefdevolle vriendelijkheid gericht aan:

  1. jezelf (of 1 en 2 omdraaien)
  2. een inspirerend persoon
  3. een vriend
  4. een moeilijk persoon
  5. alle wezens

Traditionele wensen die we reciteren zijn:

“Mag ik/jij veilig zijn”

“Mag ik/jij gezond zijn”

“Mag ik/jij gelukkig zijn”

“Mag ik/jij leven in vrede”

Kijk welke wensen voor jou passend zijn. Je kunt ook andere woorden gebruiken. Het is beter om er maar 2 te nemen, dan te struikelen over de woorden. Uiteindelijk doen de woorden er niet toe. Het gaat om de intentie. Vertrouw erop dat wat je uitkiest goed is. Ga er niet meer ‘aan sleutelen’ tijdens de formele beoefening. Dit geldt ook voor de zinnen van de andere drie hartkwaliteiten.

Enkele zinnen ter inspiratie:

“Mag ik/jij sterk zijn”
“Mag ik/jij vitaal zijn”
“Mag ik/jij liefde zijn”

Let wel, we wensen iemand iets liefdevols toe, maar we verwachten geen uitkomsten. Wensen is dus iets anders dan hopen en verlangen.
“De achterzijde van de munt ‘hoop’ is ‘angst’.
Ik hoop dat dit gebeurd. Ik ben bang dat dit niet gebeurd.”

Lees ook het artikel: Metta Meditatie

Compassie meditatie – Karuna meditatie

In het Boeddhisme kent men een gezegde:
De leer van de Boeddha heeft twee vleugels, net als een vogel: wijsheid en compassie. Zonder een van de twee zul je gaan dwalen. Wijsheid zonder compassie is droog en onverschillig. Compassie zonder wijsheid wordt papperig, zoet, overdreven sentimenteel.

Daarom is het belangrijk om bij alle hartkwaliteiten ook mindfulness in ogenschouw te nemen. Doe de beoefening met wijsheid. Verder helpt de beoefening van gelijkmoedigheid hier ook bij (zie volgende paragraaf gelijkmoedigheid).

Bij compassie erkennen we als eerste dat er lijden is (zie ‘De Vier Nobele Waarheden’). Bij ieder mens. Niemand kan ontsnappen aan bijvoorbeeld lijden bij geboorte, ziekte en ouderdom. Aan de buitenkant kan het misschien anders lijken, toch is dit een waarheid.

Compassie = NIET medelijden

Bij medelijden neem je het lijden van de ander als het ware over. Bij compassie geef je wel om het lijden van de ander, maar gaat hier zelf niet in mee.

Compassie = NIET oplossingen aandragen

Vaak hebben we de neiging om iemand direct oplossingen aan te bieden. Maar compassie gaat meer over ‘iemand te horen’. Ook wel ‘Holding space’.

Deze Youtube video illustreert goed het verschil: https://www.youtube.com/watch?time_continue=13&v=1Evwgu369Jw

Als er verdriet, medelijden of onverschilligheid ontstaat

Het is goed mogelijk dat als we compassie beoefenen, het tegenovergestelde ontstaat. Dit is niet fout! Omarm wat er ontstaat.
Het beste wat je dan kunt doen is schakelen tussen liefdevolle vriendelijkheid en compassie. Ga eerst terug naar het wensen van liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf. En kijk of je dan weer terug kunt keren naar compassie. Je kunt hiertussen heen en weer pendelen.

Zinnen die we kunnen reciteren zijn:

[Eventueel naam] Mag jij vrij zijn van lichamelijk en geestelijk lijden

Of

[Eventueel naam] Ik geef om je. Ik geef om je pijn. Mag de pijn dragelijker worden doordat ik er om geef.

Je kunt eventueel zelfs je Metta wensen riciteren als ze passend zijn bij de intentie van Compassie.

Volgorde van groepen bij het wensen van compassie:

– Een vriend/goede bekende die lijdt

– Iemand die jou heeft geholpen

– Een bekende vreemde (neutraal persoon)

– Jezelf

– Alle wezens

Altruïstische vreugde meditatie – Mudita meditatie

Bij deze vreugde meditatie wensen wij vooral vreugde aan anderen en dit resulteert in geluk in onszelf.

Het is niet ongewoon dat, als wij anderen gelukkig of vreugdevol zien, dat er in onszelf iets anders ontstaat. Denk bijvoorbeeld aan oordelen, jaloezie, verontwaardiging en onverschilligheid. Soms hebben we het idee dat er niet genoeg vreugde voor iedereen is. Met de beoefening van Mudita oefenen we onszelf in altruïstische vreugde.

Let hierbij op (net als bij de andere hartkwaliteiten) dat je mindfulness niet uit het oog verliest. Vreugde zonder mindfulness is bijvoorbeeld extreem extatisch zijn. Door het dolle heen. Dat is NIET wat er wordt bedoeld met Muditata.

De wensen die je kunt gebruiken bij Muditatie meditatie:
Dat jouw vreugde en geluk voort mag gaan.
Dat jouw geluk groter mag worden.”

De volgorde van groepen:
– Een vriend of bekende die geluk ervaart of iets positiefs beleefd

– Een inspirerend persoon

– Een bekende vreemde (neutraal persoon)

– Een moeilijk persoon

– Alle wezens

Het is mogelijk om een moment voor te stellen waarbij iemand gelukkig of vreugdevol was.

Bij Altruïstische vreugde moet ik zelf altijd aan een moment van mijn dochtertje (op dat moment net 3 jaar) denken. Wij geven haar graag zo min mogelijk suiker en heel af en toe mag ze een koekje of een ijsje hebben.
Laatst kwam ik thuis van de supermarkt met een pak koekjes. Ze zegt “Heb jij koekjes gekocht?”. Ik antwoord “Ja, maar ze zijn niet voor jou”. “O” zegt ze. “De koekjes zijn voor oma, die komt vanavond op visite” vul ik aan. Zo’n 4 uur later komt oma eraan en mijn dochter rent naar de voordeur en schreeuwt “Oma! Oma! Papa heeft koekjes voor jou gekocht voor bij de koffie!”.
Ze was zo blij voor oma dat zij die koekjes kreeg, ondanks dat zij deze niet kreeg. Dat is Mudita.

Eigenlijk zelfs dubbele mudita want ik wordt vreugdevol bij het denken aan de vreugde van mijn dochter die vreugdevol was voor de aanstaande vreugde van oma. En zo verspreid Mudita zich voort.

Gelijkmoedigheid meditatie – Upekkha meditatie

De traditioneel Boeddhistische zinnen die we reciteren zijn:

“All beings are the owners of their karma; their happiness and unhappiness depends upon their actions, not on my wishes for them’.

Voor veel mensen is het woord Karma hierin lastig. Bedenk hiermee dat wordt bedoeld dat alles afhankelijk van elkaar is. Dat onze intenties en handelingen er toe doen m.b.t. de uitkomst.

Je kunt hier ook je eigen zinnen bedenken die bij onze huidige tijd passen, zoals:
“[Eventueel naam], ik weet jij hebt pijn. Ik ben niet in staat het ontvouwende (leven) te controleren. Ik geef om je en dit zal je pijn dragelijker maken”

of

“[Eventueel naam], ik geef om je. Ik weet jij hebt pijn. De dingen zijn zoals ze zijn en ik ben niet in staat dit te veranderen.”

Het gaat niet om de woorden. Maar het ontwikkelen van de intentie.

De volgorde bij gelijkmoedigheid verschilt met die van de andere Brahma-Vihara meditaties.
– Start met een neutraal persoon (of wellicht beter gezegd, een bekende vreemde). Het is het makkelijkste om hier je gelijkmoedigheid op te oefenen.

– Een inspirerend persoon

– Een vriend
– Iemand die je niet mag
– Jezelf
– Alle wezens

Gelijkmoedigheid is NIET onverschilligheid. Dan zit je er ver naast. Dit kan ook een ongemerkt proces zijn als je gelijkmoedigheid beoefend. Als je enige vormen van aversie bespeurt kun je tijdelijk stoppen met het beoefenen van gelijkmoedigheid en overgaan tot het opnoemen van liefdevolle wensen.

Met gelijkmoedigheid wordt bedoelt dat we niet gevangen worden daar dat wat we ervaren. Wanneer gelijkmoedigheid goed is ontwikkeld, geeft het een sterk gevoel van vrede.

Zelf gebruik ik ook wel eens het woord ‘evenwichtigheid’ als ik merk dat ik voor een persoon of groep zit die moeite, of verkeerde associaties hebben bij het woord gelijkmoedigheid. Evenwichtigheid wordt meer als een leiderschapskwaliteit gezien en valt dan in betere aarde. Evenwichtigheid komt heel dichtbij de lading van gelijkmoedigheid.

Onlangs heb ik een ‘hart-retraite’ gedaan bij Heather Sundberg en zij had een mooie uitleg over gelijkmoedigheid (vrij vertaald naar het Nederlands):
“Gelijkmoedigheid is de balans en ruimte tussen
niet-reactive geest en hart
gegrond in wijsheid
dat een diep ‘er om geven’ ondersteund
en leidt tot een passende reactie”

 

 

vier hartkwaliteiten brahma viharas

 

De Vijf Krachten bij Meditatie

Wat zijn De Vijf Sterktes in Boeddhisme?

Als we mediteren ontwikkelen we bepaalde ‘krachten’ die ons helpen om meer mindful en met meer tevredenheid door het leven te gaan. Indien je op regelmatige basis mediteert kom je in een ‘heilzame’ vicieuze cirkel terecht, want deze krachten (of ook wel sterktes genoemd) ondersteunen ons ook weer ons meditatieproces waardoor we meer kunnen ‘profiteren’ van de effecten van meditatie.

De Vijf Spirituele Krachten zijn:

  1. Vertrouwen / Overtuiging
  2. Energie / Inzet / Vastberadenheid
  3. Mindfulness
  4. Concentratie
  5. Wijsheid

Deze krachten werken door in ons dagelijks leven, waardoor we ons leven op een hele andere manier kunnen leven en beleven, dan als we niet met meditatie bezig zouden zijn.

De vijf krachten hebben ook een bevorderende, ‘heilzame’ werking tegen hindernissen (hindernissen in meditatie maar ook in het dagelijks leven).  Zo helpt vertrouwen tegen twijfel, energie tegen slaperigheid, mindfulness tegen achteloosheid, concentratie tegen afleiding en wijsheid tegen onwetendheid.

Ook door specifiek Metta meditatie te beoefenen kun je alle vijf Spirituele Krachten cultiveren.

Lees ook het artikel over hoe de vijf krachten ontstaan nadat je balans en harmonie hebt ontwikkeld tijdens meditatie.

 

vijf krachten boeddhisme meditatie

In balans en harmonie door meditatie

Meditatie brengt ons in harmonie

Als we mediteren brengen we onszelf in harmonie. Denk hierbij aan ons lichaam, onze emoties, onze gedachten en overtuigingen. Soms zijn we flink uit balans en dienen we hier wat aan te doen buiten de meditatie om. Zoals meer bewegen of gezonder eten als we fysiek uit balans zijn. Of we gaan naar een psychiater als we bijvoorbeeld depressief of verward zijn. Meditatie kan dit niet zomaar oplossen en het is zelfs zo dat als je dermate uit balans bent dat het een ‘wijze’ meditatie in de weg staat. Maar als er geen excessen zijn, dan helpt meditatie om meer balans en harmonie te krijgen.

Doordat we veel worden gedreven door verlangens en afkeer, is er vaak sprake van onbalans. Meestal zelfs onbewust en voor een grote groep mensen zelfs onwetend.

Werken met dat wat uit balans is, ter ondersteuning aan de meditatie

Alleen al door de tijd te nemen om stil te zitten, gadeslaan met een oordeelloze en accepterende houding, schept balans. Soms is het echter behulpzaam en ‘wijs’ om voorafgaand aan de meditatie iets te doen aan datgene dat uit balans is. We kunnen bijvoorbeeld wat yogaoefeningen of ‘mindful movements‘ doen om zowel aan ons lichaam te werken als aan onze mentale gesteldheid (Osho heeft speciaal ook meditaties ontwikkeld speciaal om voorafgaand aan de meditatie eerst ‘meer in je lichaam te komen’). Ook kunnen we werken aan onze gemoedstoestand. Er zijn gemoedstoestanden die ondersteund werken aan de meditatie zoals vreugde, dankbaarheid en geïnspireerd zijn. Hieraan kunnen we iets doen door van te voren iets te lezen waarvan we weten dat het bijdraagt aan onze ondersteunende gemoedstoestanden. Of we kunnen (in tegenstelling tot in de meditatie waarin we niet reactief zijn) onze ratio gebruiken door te kijken hoe we geïdentificeerd zijn met hetgeen dat er in ons omgaat. Of we gebruiken onze ‘mind’ of ratio om te herkennen welke overtuigingen er zijn die een ‘heilzame’ meditatie in de weg staan. Door dit van bovenaf te onderzoeken schept dit vaak al ruimte en afstand waardoor we ons hier meer los van kunnen maken.

De vijf krachten die ontstaan door meditatie

Je weet (intuïtief) dat je in harmonie komt doordat je meer kalmte, vreugde, lichtheid en tevredenheid voelt. En als alles in harmonie komt, ontwikkel je ‘krachten’ die het proces zelf weer ondersteunen. De vijf krachten zijn vertrouwen, energie, opmerkzaamheid, concentratie en wijsheid. En doordat je jezelf traint om alle facetten in harmonie te krijgen en ook te houden in het dagelijks leven, werken deze krachten steeds langer door. Hierdoor zijn deze vijf krachten steeds langer en sterker aanwezig wat er voor zorgt dat je ook minder snel uit balans en harmonie raakt.

Je merkt dan ook dat als je een retraite van enkele dagen of langer ondergaat, dat deze krachten zeer sterk aanwezig zijn. En als je na een retraite minder mediteert, dat deze krachten ook langzaamaan meer naar de achtergrond verdwijnen. Daarom ook het belang om met regelmaat te mediteren.

Lees hier meer over de Vijf Krachten bij Meditatie.

balans harmonie door meditatie

Relevante vragen bij dit topic:

  • Hoe kom ik meer in balans?
  • Wat zijn de effecten van meditatie?
  • Waarom mediteren?
  • Wat zijn de vijf sterktes in het Boeddhisme?
  • Waarom yoga beoefenen?

 

De Vier Nobele Waarheden en het Achtvoudige Pad

De vier Nobele waarheden zijn:

  • 1. Er is Dukkha (Vanuit het Pali wordt Dukkha vaak vertaald naar lijden maar ook stress/ontevredenheid/ongemak valt hieronder; Het gaat niet altijd zoals we wensen) – Meer over: Eerste Nobele Waarheid
  • 2. Het lijden heeft een oorzaak – Meer over: Tweede Nobele Waarheid
  • 3. Er is een einde aan het lijden mogelijk
  • 4. Het einde van lijden kan worden bereikt d.m.v. het achtvoudige pad:
    1. Juist zien (Begrijpen wat Dukkha inhoudt, de oorzaak van Dukkha begrijpen, begrijpen hoe Dukkha ophoudt, het pad begrijpen dat leidt tot opheffing van lijden. Maar ook de karakteristieken van bestaan).
    2. Juiste motivatie (ook wel juiste intentie. Een juiste intentie kan je onder meer ontwikkelen door de beoefening van Metta meditatie)
    3. Juist spreken (geen leugens, roddelen, laster etc. lijdt tot verwarring/onrust)
    4. Juist handelen (niet stelen, seksueel wangedrag, etc. lijdt tot verwarring/onrust)
    5. Juiste manier van levensonderhoud (onder ander vanuit ethisch aspect bekeken, kun je jezelf in de spiegel aankijken? En ook is het bevordelijk voor de ontwikkeling van de Verlichtingskwaliteiten.)
    6. Juiste inspanning (niet krampachtig/gespannen, niet lui, maar alert zijn in het moment met een bepaalde lichtheid. Dit is voor iedereen anders en een ieder dient hier de middenweg in te zoeken)
    7. Juiste aandacht/opmerkzaamheid/meditatie (in het nu aanwezig) > Je kunt mindful zijn op de vier velden van aandacht: 1. Lichaam 2. Geest 3. Gevoelens 4. Mentale objecten (zie het schema van de Satipatana Sutta)
    8. Juiste concentratie > Concentratie is een zijnskwaliteit. Je kunt de het niet afdwingen, maar wel de voorwaarden voor scheppen. Onder meer door concentratie en juiste inspanning. Concentratie is dan ook meer een uitkomst van het zesde en zevende aspect van het pad.

Hoe kan dit achtvoudige pad concreet in de meditatie en in je dagelijks leven worden toegepast en hoe reduceert dit het lijden en komt dit het geluk ten goede? Hierover zal ik vanaf nu een aantal blogartikelen schrijven en hieronder deze artikelen opsommen.

Lees ook dit artikel geschreven door Bhikku Bodhi over het achtvoudige pad (Engels talig) 

Hoe kunnen de Vier Nobele Waarheden en Het Achtvoudige pad in het dagelijks leven worden toegepast?

Het is interessant om regelmatig te reflecteren bij ‘lijden/stress/ongemak’ of er ook ‘onnodig’ lijden is voortkomend uit verlangen of afkeer. De tweede pijl die ik toelicht in de Eerste Nobele Waarheid.
Willen we iets bereiken dat (nog) buiten onze mogelijkheden ligt? Willen we iets vasthouden (denk aan een situatie, bezit, persoonlijkheden, fysieke omstandigheden, mentale omstandigheden, etc) dat van ons weg dreigt te gaan of al bij ons weg is?
Of de andere kant van dezelfde medaille: Willen we de dingen anders dan ze zijn? Willen we iets niet, dat we wel op ons bordje krijgen?
Als dat zo is ga dan na wat voor invloed dit op je heeft in alle aspecten.
Heb hier geen oordeel over, maar bekijk het als het ware van bovenaf, met mildheid, met een innerlijke glimlach. Vervolgens kun je ook het Achtvoudige pad bij langsgaan en inzicht proberen te krijgen in hoe het ‘lijden’ dat zich heeft aangediend zich verhoudt tot het Achtvoudige pad. Door dit te doen krijg je inzicht. Onder meer in welke verlangens heilzaam zijn en welke niet.
Een uitspraak die volgens mij van Nisargadatta afkomstig is: De meeste mensen handelen vanuit verlangen en afkeer. Verlichte mensen handelen vanuit wijsheid en liefde.
Ik toets mijn gedrag en overtuigingen hier regelmatig aan.

Belangrijk om in ogenschouw te nemen

– Dukkha wordt vaak vertaald als lijden. Hiermee worden niet alleen grote vormen van lijden mee bedoeld zoals ziekte en dood, maar juist ook stress en kleine ongemakken als frustraties en ontevredenheid. Het gaat niet altijd zoals wij wensen.
– Graag spreek ik in eerste instantie over het reduceren van lijden/ongemak in plaats van het ‘opheffen van lijden’
– Anatta wil niet zeggen dat er geen zelf is, maar als je juist ziet (non-dualistisch) dan zie je geen zelf meer. Er is niet een onveranderlijk, permanent iets dat we zelf kunnen noemen. Volgens de geschriften wou de Boeddha op de vraag “is er geen zelf?” geen antwoord geven. Bij juist zien verdwijnt de vraag en is hier geen antwoord nodig.

Op deze pagina heb ik een filmpje staan van Paul Smit over Wat is Non-Dualiteit

In het volgende artikel gaan we dieper in op: De Eerste Nobele Waarheid en lees hier ook mijn artikel over De Tweede Nobele Waarheid.

Door Gerjan Schoemaker, Vihara meditatie

 

Het achtvoudige pad

De tweede nobele waarheid: Lijden heeft een oorzaak

Lees voordat je dit artikel leest: De Eerste Nobele Waarheid

“Hij weet gelijk het werkelijk is ‘dit is het ontstaan van dukkha’
– Satipatthana Sutra –

 

De oorzaken van lijden (dukkha)
In de Eerste Nobele Waarheid wordt vastgesteld dat er lijden (dukkha) is. In de Tweede Nobele Waarheid gaan we in op de oorzaak van het lijden.
Dukkha komt voort uit:
– verlangen
– afkeer of
– onwetendheid

Hierbij is verlangen misschien wel het voornaamste aspect. Gezien afkeer eigenlijk ook verlangen is. Afkeer is het verlangen iets niet, of iets anders te willen. Onwetendheid maakt de oorzaak van verlangen troebel.

Er zijn drie vormen van verlangen die onnodig lijden veroorzaken, namelijk:
– Zintuiglijk verlangen: Verlangen naar plezierige gevoelens die ontstaan door zintuiglijk contact (denk aan lekker drinken, eten, sex, etc.)
– Verlangen te zijn (denk aan manifestatiedrang maar ook te willen blijven zijn zoals het nu is)
– Verlangen niet te zijn (denk aan vernietigingsdrang maar ook anders te willen zijn dan het nu is)

Gehechtheid of hunkering
Persoonlijk spreek ik liever over gehechtheden en hunkering dan verlangens. Verlangen op zich is niet iets mis mee. Er zijn dan ook gezonde en ongezonde verlangens (heilzame of onheilzame verlangens). Het leven brengt veel onbevredigende verschijnselen met zich mee. Het gaat niet altijd zo ideaal, vredig, perfect, prettig, comfortabel zoals wij wellicht wensen. Dat hebben we ook gesteld in de Eerste Nobele Waarheid. Echter ontstaat er ontstaat pas lijden als er hunkering of gehechtheid bij aanwezig is. Dus als er een verlangen is, dan is dat op zich geen probleem. Echter als er weerstand ontstaat omdat het verlangen niet wordt vervuld (door hunkering of gehechtheid aan het verlangen) of als we dermate gehecht zijn dat we niet willen loslaten, dan ontstaat er werkelijk lijden.

 

Voorbeeld van hoe hunkering of gehechtheid leidt tot lijden
Stel dat er iets volledig anders gaat dan jij jezelf had voorgesteld. Bijvoorbeeld je hebt een gesprek met je manager en je verwacht een promotie. Je weet dit bijna zeker gezien de informele gesprekken die je al hebt gehad met deze zelfde manager. In tegenstelling wordt je contract niet verlengt omdat het niet goed gaat met het bedrijf.

Dan zijn er twee manieren om hiermee om te gaan:
1. De eerste manier van reageren: Het als een feit aannemen dat dit de situatie is, en van daaruit verder handelen. Let wel! Dit houdt dus niet in dat je zomaar alles over je heen moet laten komen. Integendeel. Door opmerkzaamheid en je niet te identificeren lukt het vaak om ‘heilzamer’ te reageren en wellicht ben je zelfs beter in staat om de manager te overtuigen dat ze beter af zijn als zij jou die promotie geven. Echter, je kunt dit proberen zonder dat je hunkert naar een ‘positieve’ uitkomst.

In dit voorbeeld accepteren we dus wat er is. Maar reageren we wel op een manier die goed voor ons is.

Om dit te kunnen zijn er de nodige aspecten nodig zoals je niet identificeren, opmerkzaam zijn en handelen met wijsheid. Hierover meer in de Vierde Nobele Waarheid.

2. De tweede manier van reageren: De situatie niet accepteren. Je laat je wellicht leiden door onder meer irritatie, boosheid of angst. Hierbij ontstaat er een psychologisch lijden. Je identificeert je volledig en hebt gedachten als ‘ik heb net een nieuw huis gekocht, hoe moet ik die hypotheek betalen. En we verwachten straks een kindje hoe kan ik daar goed voor zorgen. Wat een gemene streek van die manager, in de wandelgangen schijnheilig positief zijn en dan nu opeens zich zo opstellen. Ik krijg hem nog wel.’ En mogelijk reageer je dan ook op een minder heilzame manier en maak je de dingen nog ‘erger’ dan ze zijn. In ieder geval lijd je er persoonlijk onder. Je accepteert niet wat er is. Er was hunkering naar een bepaalde situatie en het pakte anders uit. Je accepteert niet de Eerste Nobele Waarheid ‘er is lijden’.

 

Verlangens en gehechtheden zijn in essentie niet slecht
Natuurlijk is het niet zo dat verlangens slecht zijn. Verlangen naar eten is bijvoorbeeld een ‘heilzaam’ of ‘gezond’ verlangen. Echter als je genoeg voedsel hebt en er ontstaat verlangen naar chocolade, dan kan je jezelf afvragen hoe heilzaam dit verlangen is. Echter, ook dit verlangen op zich is dus niet slecht (sowieso wordt er in het boeddhisme nooit over goed en slecht gesproken). Dit verlangen hoeft ook niet tot onnodig lijden te leiden als we ons niet identificeren en opmerkzaam blijven. Het ontstaat nu eenmaal. Het komt op. Echter als dit een hunkering wordt, als we per se chocolade willen hebben kan het leiden tot onnodig lijden.

Gehechtheden zijn ook niet per se verkeert. Zo meen ik dat het heel heilzaam is om gehecht te zijn aan je familieleden. Voor een baby geldt zelfs hoe meer gehecht hoe beter. Echter kan ook gehechtheid aan familie doorslaan in onheilzame of ongezonde gehechtheden. Je kan immers niet alles controleren.

 

Het gaat er om: In hoeverre kun je de identificatie loslaten en opmerkzaam blijven.
Je moet zeker niet van verlangens af. Je dient er een wijze relatie mee aan te gaan.

 

Wat is de oorzaak van jouw lijden?
Hierboven heb ik een heel concreet en praktisch voorbeeld geschetst. Echter veel lijden zit dieper en is ook minder zichtbaar. Veel mensen hebben terugkerende vormen van lijden. Zoals vaak wederkerende onrust, irritatie/boosheid, angst, eenzaamheid, verdriet, etc.. Ga voor je jezelf eens na wat voor verlangen, afkeer en/of onwetenheid hieraan ten grondslag licht. Dit is vaak een zeer complex gegeven en onderzoek hierna kan lijden tot inzichten, wijsheid en uiteindelijk zelfs tot het opheffen van lijden.

 

Het opheffen van lijden in de Vierde Nobele Waarheid
Hoe kunnen we nou bevrijd worden van dit lijden? Dit wordt uitgelegd in De Vierde Nobele Waarheid.

 

vierde nobele waarheid achtvoudige pad

De Eerste Nobele Waarheid: Er is lijden – Dukkha

“Er is dukkha. PUNT.”

De eerste nobele waarheid is dat er lijden/stress is. Vooral in het Westen doen we er van alles aan om dit niet onder ogen te komen, maar het is een feit dat er lijden is in ons bestaan. Door dit alleen al te erkennen kunnen we het lijden reduceren.

Wat bedoelen we met lijden?

Met lijden bedoelen we niet alleen de ‘zware’ vormen van lijden zoals ziekte en dood, maar vooral ook kleinere ongemakken waaronder irritatie, ontevredenheid en teleurstelling. Het Pali woord dukkha wordt (vaak) vertaald met het Nederlandse woord lijden, maar het dekt niet helemaal goed de lading. Het woord dukkha bestaat uit twee delen, Du en Kha. Du betekent ‘moeilijk’ en ‘Kha’ betekent leeg. Een specifieke verwijzing hiermee is het ronde gat in het midden van een wiel. Als deze niet perfect past op de as wordt het een hobbelige rit. En dat is een goede metafoor voor dukkha. Hoewel dukkha meestal vertaald wordt naar lijden, is ‘stress’ misschien nog wel een betere vertaling.

“De dingen gaan niet altijd zoals we wensen”

Pad naar bevrijding

De vier edele waarheden vormen in het Boeddhisme de basis voor het pad naar bevrijding (van lijden). Of ook wel het pad naar ontwaking of verlichting genoemd.

Wat is dukkha praktisch gezien?

Je kunt het zo zien dat er twee vormen van lijden zijn. De eerste is vorm is ‘iets dat jou overkomt’. Stel je fiets per ongeluk tegen een stilstaande auto aan. Je valt op de grond en schaaft je handen en de auto heeft een deuk. Dat je handen pijn doen is een vorm van dukkha die niet te voorkomen is. Er is pijn (hoewel dit vanuit absoluut perspectief ook een concept is). De tweede vorm van dukkha zijn de gedachten die hieruit voort vloeien. “O nee, wat dom van mij. Waarom let ik nou weer niet goed op. Degene eigenaar van deze auto is vast woedend. Hoeveel zal het wel niet kosten. Hoe moet het dan met dit en dat.” Alle deze gedachten vormen een vorm van lijden die we ‘onnodig lijden’ kunnen noemen.

Volgens de boeddhistische filosofie is deze tweede vorm van lijden op te heffen. Op absoluut perspectief kunnen zelfs beide vormen van lijden verwijden.

In de boeddhistische geschriften staat: “Geboren worden is lijden, ouder worden is lijden, ziekte is lijden, gescheiden worden van degene die we liefhebben is lijden, niet krijgen wat je wilt is lijden, in het kort: de vijf categorieën van gehechtheid zijn lijden“.

De tweede vorm van lijden is optioneel

De Boeddha heeft eens een vergelijking gemaakt met twee pijlen:

“Als een persoon geraakt wordt door een pijl, is dat pijnlijk? Als een persoon wordt geraakt door een tweede pijl, is dat nog pijnlijker?”

De Boeddha legde dit als volgt uit:

“In het leven hebben we geen controle over de eerste pijl. Maar de tweede pijl is onze reactie op de eerste. De tweede pijl is optioneel”

De tweede pijl in dit voorbeeld is te vergelijken met de gedachten en emotionele reactie die ontstaat als we tegen een auto aanfietsen, zoals hierboven omschreven.

Het erkennen maakt dat je niet onaangenaam verrast komt te staan

Onlangs hoorde ik een mooie metafoor. “Stel dat je met de hond gaat wandelen in een bos bij jou in de buurt. Plotseling springt er iemand in een berenpak voor je met een luide brul. Waarschijnlijk zal je je een hoedje schrikken. Maar stel nou dat een goede vriend jou van te voren waarschuwt. Hij zegt dat er iemand een gek pak heeft aangetrokken en mensen probeert te laten schrikken in het bos. Op dat moment ben je er op voorbereid. Wellicht zal je nog schrikken, maar je het zal een stuk minder zijn dan als je het totaal niet verwacht.”. Hetzelfde geldt voor het besef dat ook jij niet vrij bent van lijden. Zo is bijvoorbeeld iedereen onderhevig aan ziekte, ouderdom en dood.

Deze metafoor heb ik ook aan mijn meditatiegroepen verteld. Hier stuitte ik soms op de opmerking ‘als ik weet dat er iemand in het bos op mij zit te wachten, zal ik juist extra bang zijn’. Dit kan uiteraard zo zijn, echter is het de kunst om er een andere houding bij te ontwikkelen. Dat je leert het leven te nemen zoals het komt, in plaats te leven vanuit angst. In feite hebben we het hier ook over de tweede vorm van lijden.

Opheffing eerste vorm van lijden

Graag wil ik hier persoonlijk aan toevoegen dat vanuit een non-duaal perspectief ook de eerste vorm van lijden opgeheven kan worden. Pijn, stress, ongemak zijn vanuit dit perspectief slechts concepten, woorden, labels.
Echter ben ik wel voorzichtig met dit statement, want hiermee kun je vreselijk leed bagatelliseren.

Toch kan het helpen, verlichtend werken, om regelmaat hierop te reflecteren. Bijvoorbeeld enkele dagen vanuit bewust vanuit dit perspectief kijken. Eigenlijk is dit niets anders dan in ‘het Zijn vertoeven’. Echter vergt dit wel de nodige mate van inzicht en wijsheid om dit te kunnen (oefenen). Het Theravada Boeddhisme zoals ik dit ken legt hier geen nadruk op. Vanuit de Advaita Vedanta stroming is dit echter het voornaamste waarop wordt gereflecteerd.

Een andere manier om op een meer lichte wijze met de eerste vorm van lijden om te gaan is het ontwikkelen van vertrouwen. En dan met name ‘vertrouwen in het leven zoals het zich ontvouwt’. Dat het goed is zoals het gaat. En met goed bedoelen we dan niet wat JIJ denkt dat goed is. Maar goed zoals het is. Er wordt wel eens gesteld dat het leven niet eerlijk is. En natuurlijk is het zo dat de een meer op het bordje krijgt dan de ander. Echter wel of niet eerlijk is ook vanuit duaal perspectief. Het leven nemen zoals het komt, zonder er een goed of fout op te leggen, werkt bevrijdend.

Drie aspecten van De Eerste Nobele Waarheid

De drie aspecten van De Eerste Nobele Waarheid zijn: Er is lijden. Het lijden moet begrepen worden. Het lijden is begrepen.

Een uitspraak door Thich Nhat Hanh:
“The art of happiness is also the art of suffering well. When we learn to acknowledge, embrace, and understand our suffering, we suffer much less.”

Het lijden is universeel

Wellicht helpt het ook door te beseffen dat iedereen lijdt. Je staat er niet alleen voor. Het is universeel.
De wetenschap dat jij lijdt zoals anderen ook lijden, leidt naar compassie voor jezelf en voor anderen.

Er is een weg om bevrijd te worden van lijden

Het is niet alleen kommer en kwel. Zeker niet. In De Vierde Nobele Waarheid wordt ‘een pad’ uitgelegd waarbij we het lijden kunnen opheffen. Waarbij we ieder geval het onnodig lijden aanzienlijk kunnen reduceren. In De Tweede Nobele Waarheid gaan we dieper in op de oorzaak van lijden (verlangen, aversie en onwetendheid) en bij De Derde Nobele Waarheid gaan we dieper in op het feit dat lijden overwonnen kan worden en (groter) geluk kan worden bereikt.

Geluk

Wat is geluk eigenlijk? Voor veel (Westerse) mensen staat genieten gelijk aan geluk. Daardoor wordt er massaal gestreefd naar comfort en zoveel mogelijk geniet momenten. Deze hunkering leidt echter vaak juist tot lijden. Het is namelijk feit dat dit niet altijd mogelijk is. Het is niet iets blijvends.
Als ik spreek over geluk gaat het meer over gelijkmoedigheid, een tevredenheid en innerlijke vreugde. Vanuit deze staat van tevredenheid zijn we gelukkig, ongeacht wat er op ons pad komt.

Genieten…, mag dat dan nog wel?

Maar betekent dit dat ik niet meer mag genieten? Zeker wel. Het is zelfs zo dat als je minder dukkha gaat ervaren, er een grotere helderheid en opmerkzaamheid ontstaat. Hiermee wordt een fundament gelegd voor een grotere, innerlijke vreugde. Dit maakt dat je juist meer vreugdevol kunt zijn bij prettige omstandigheden en minder lijdt bij onprettige omstandigheden. Als je iets lekkers eet, eet met echte aandacht. Als je een kind vasthoud, houd je kind vast met echte aandacht. Als je naar de blauwe lucht kijk, kijk met echte aandacht. Het is wel zo dat naarmate je bewuster leeft, naarmate je transformeert, de bronnen van waar jij van geniet verschuift. Het gaat veelal meer in de kleine dingen zitten, in plaats van de dingen die een zogenaamde kick geven.

Lees hier: De Tweede Nobele Waarheid. Het lijden heeft een oorzaak.

Lees hier ook: “De Vier Nobele Waarheden

 

 

Door Gerjan Schoemaker
Vihara meditatielessen en webshop

Meditatie maakt je niet overschillig of een mak schaapje

Meditatie maakt NIET onverschillig

Als je voor het eerst uitleg krijgt over (delen van) de Boeddhistische filosofie en of meditatie kan het zijn dat dit de indruk geeft dat je wat onverschillig en passief wordt. Dit is echter niet het geval en graag licht ik hier een en ander over toe om misverstanden uit de weg te ruimen.

Acceptatie BETEKENT NIET Je er bij neerleggen
Gelijkmoedigheid BETEKENT NIETonverschillig

Acceptatie
Meditatie betekent in de kern 'zijn met dat wat er is', zonder oordeel. We accepteren hetgeen dat het leven aan ons presenteert.
Acceptatie betekent echter niet dat je jezelf overal bij neerlegt. Integendeel, door bewustwording en opmerkzaamheid zien we meer helder wat er gebeurt en hebben we de keuze om hiernaar te handelen. Door het te accepteren en niet in verzet te gaan tegen 'wat is' zal je ook minder krampachtig/geforceerd reageren en juist 'beter' handelen.

Onlangs hoorde ik iemand een metafoor maken:
Het leven is een spelletje Tetris. Je accepteert wat zich aandient en gaat hiermee aan de slag. Dus als je met Tetris vier vakjes op een rij vrij hebt kan je wel wensen voor een liggend balkje, maar als zich wat anders aandient accepteer je dat en geef je deze een zo goed mogelijke plek.

Gelijkmoedigheid
In de Boeddhistische filosofie wordt veel het woord gelijkmoedigheid gebruikt. Persoonlijk gebruik ik liever de term 'evenwichtig', als dat passend is. Evenwichtigheid heeft voor mij, als Westerse mens, een betere accociatie. Er wordt dan ook niet bedoeld dat als je gelijkmoedigheid ontwikkeld dat je passief, emotieloos en/of onverschillig wordt. Het betekent meer dat jij controle hebt over je emoties in plaats van dat emoties controle hebben over jou!

De vijf leefregels uit het Boeddhisme

 

Vijf leefregels (of beter richtlijnen/adviezen)

Vanuit het conventionele Boeddhisme kennen we 'de vijf leefregels'.
Deze leefregels worden voorafgaand aan een (Vipassana) retraite of meditatietraining vaak voorgedragen of gereciteerd. 

De vijf leefregels dienen niet als geboden te worden gezien maar als richtlijn, advies en aandachtspunten om mee te oefenen/experimenteren.
Onderzoek iedere keer weer met wijsheid en bedenk of het heilzaam is of niet.

1. Vermijd te doden en handel met respect jegens alle vormen van leven.

Dus ook muggen. Mooi om mee te oefenen. Onlangs hoorde ik via een Dhamma leraar de opvatting "Een muggenbeet is niet zo erg. Het is een vorm van vrijgevigheid. Je doneert een heel klein beetje van je bloed aan een ander wezen. Je hebt er over het algemeen voldoende van".

2. Vermijd te stelen en cultiveer vrijgevigheid. Vermijd te nemen wat jou gegeven is.

Dus ook geen shampoo als iemand zijn fles in de douche heeft laten staan. Of een pen van het bedrijf dat je werkt meenemen naar huis.

3. Het vermijden van seksueel ongeoorloofd gedrag.

De Boeddha sprak daarbij ook over niet vreemd gaan als je een partner hebt.

4. Vermijd te liegen en spreek de waarheid

Vermijd lasterende taal, harde woorden, onzinnig gepraat (Pali woord: Sampapalapa).
Bedenk: waar besteed je jouw energie en tijd aan? Draagt het bij?

5. Vermijd bedwelmende middelen die de geest verwarren en onopmerkzaam gedrag veroorzaken.

Neem alleen middelen tot ons die ons voeden en die een vredig leven bevorderen.

 

 

 

Blog door: Gerjan Schoemaker meditatieleraar bij Vihara Meditatiecentrum en Webshop

Metta Meditatie Uitleg – Ontwikkelen Compassie.

 

Lees ook het artikel:
De Vier Hartkwaliteiten – Brahma Viharas, waar Metta onderdeel van is.

Metta Meditatie

Metta Meditatie is een vorm van Samatha, ofwel concentratie meditatie en er in het bijzonder op gericht op het ontwikkelen van Metta. Metta wordt naar het Engels vertaald als ‘Loving Kindness’ en naar het Nederlands als ‘Liefdevolle Vriendelijkheid’. In het bijzonder werk je aan je emotionele intelligentie waaronder aan compassie, mededogen en empathisch vermogen.

Uitgangshouding

Gelijk aan andere zitmeditaties. Op een meditatiekussen, op een krukje of een stoel in een waardige en toch ontspannen houding. Belangrijk is dat je bekken en rug vrij kunnen bewegen.

Duur: 5 tot 45 minuten

De Metta Meditatie is geschikt om iedere dag 5 minuten te beoefenen, bijvoorbeeld aan het einde van een zitmeditatie. En zo nu en dan voor een langer tijdsbestek. Zo is het bij Vipassana Retraites niet ongewoon om de retraite af te sluiten met 45 minuten Metta Meditatie. Je kan Metta ook in het dagelijks leven beoefenen door Metta te wensen aan iedereen die je (bijvoorbeeld op straat) tegenkomt. Vooral ook op momenten waarbij je gevoelens als boosheid, irritatie of verdriet kan waarnemen jegens andere personen.

Opbouw

Bij Metta Meditatie reciteer je een aantal zinnen. De zinnen hieronder zijn veel voorkomend wanneer de meditatie wordt begeleid door een leraar. Het zijn zinnen uit de klassieke Metta Meditatie. Echter is het voor ieder individu aan te raden om zinnen te reciteren die bij de persoon passend zijn.

Je begint met het richten van Metta wensen op jezelf:

Dat ik gezond mag zijn.

Dat ik veilig mag zijn.

Dat ik mag komen tot vrede.

Dat ik gelukkig mag zijn.

Dat ik verlost mag zijn van alle vormen van (geestelijk of lichamelijk) lijden.

 

Reciteer dit een aantal keer, bijvoorbeeld 10 keer.

 

Vervolgens kies je iemand waarvan je houdt of heel dicht bij je staat. Bijvoorbeeld je partner, een familielid, een vriend of een (huis)dier.

Dat [naam] gezond mag zijn.

Dat [naam] veilig mag zijn.

Dat [naam] mag komen tot vrede.

Dat [naam] gelukkig mag zijn.

Dat [naam] verlost mag zijn van alle vormen van (geestelijk of lichamelijk) lijden.

 

Je reciteert dus dezelfde zinnen, maar gericht op iemand anders. Doe dit ook een aantal keer.

Als je als leraar dit begeleidt vervang je [naam] door [hij of zij].

 

Vervolgens richt je de Metta wensen op:

– diverse andere mensen die dicht bij je staan zoals vrienden, familieleden of goede kennissen (denk hierbij niet te lang na over wie. Kies degene die het snelst in je gedachten naar boven komt.

– een vreemde; iemand die je niet echt kent. Bijvoorbeeld de kassière die je af en toe ziet bij de supermarkt of die meneer die altijd met zijn hond wandelt.

– iemand waarmee je niet zo goed door een deur kunt

Doe dit per persoon ook een aantal keer.

Advies: indien je een trauma hebt waarbij een andere persoon is betrokken, kies je de eerste paar keer in ieder geval NIET deze persoon uit. Kies in het begin een persoon uit waar je ‘een mindere klik’ mee hebt. Metta moet je ontwikkelen en het is niet heilzaam geluk te wensen aan iemand waarbij je van tevoren weet dat je jezelf onmogelijk met de wens kan verbinden.

 

Toch kan het zijn dat terwijl je Metta (liefdevolle vriendelijkheid) wenst, tegenovergestelde gevoelens als boosheid, verdriet of treurigheid waarneemt. Zie dit als signalen die laten zien wat er nog in je hart zit en accepteer dit volledig. Ga hiermee niet in gevecht en heb geen oordeel naar jezelf (de basis van alle meditaties). Indien dit gebeurt kan je verder gaan met inzichtmeditatie en richt je jouw aandacht op wat zich aandient.

 

Vervolgens breid je de Metta wensen uit naar de rest van de wereld:

– mensen die dicht bij je wonen (buren)

– mensen die in dezelfde stad of dorp wonen

– mensen die in hetzelfde land wonen

– alle mensen en andere levende wezens op deze wereld

– het volledige universum

Als je de zinnen (in jezelf of hardop) uitspreekt, probeer je dan zoveel mogelijk de intenties ook te voelen. Laat het niet slechts woorden zijn. Als je opmerkt dat je op de automatische piloot de zinnen opzegt, zie dit als een bewustwordingsmoment en richt je aandacht weer op de intentie. Metta Meditatie gaat er primair om je te verbinden met de intentie anderen en jezelf geluk te wensen. Het kan daarom helpen om het beeld van een gezicht van jezelf of de ander in gedachten te nemen.

Metta Meditatie gecombineerd met loopmeditatie

Metta kan je ook toepassen tijdens loopmeditatie. Hierin kan je jouw eigen ritme zoeken. Je kan bijvoorbeeld op iedere stap een Metta wens richten op iemand. Dit kan een tijdlang op dezelfde persoon zijn, of op iedere stap op een andere persoon. Tijdens retraites komt het wel voor om eerst 45 Metta Meditatie in de zithouding te beoefenen en vervolgens 45 minuten tijdens een loopmeditatie.

De snelste weg naar een Samadhi geest

Er wordt gesteld dat Metta meditatie en het cultiveren van Metta de snelste weg is naar een Samadhi geest. Een volledig heldere mind. Dit verschilt wellicht per beoefenaar, mede afhankelijk van de reeds ontwikkelde Spirituele Krachten, maar los van of het de snelste weg is, is Metta in ieder geval een weg naar Samadhi. En een mooie en bevorderende weg.

Het cultiveren van Metta

Het ultieme is een volledige intergratie van Metta in je leven. Metta als enige methode voor je gedachten, spraak en handelingen. Conflicten en andere problemen met anderen worden alleen nog benaderd vanuit liefdevolle vriendelijkheid. Een andere benadering is geen optie. Als je Metta volledig weet te integreren, zal liefdevolle vriendelijkheid moeiteloos in gedachten, spraak en handelingen ten uitvoer worden gebracht. Intenties worden dan namelijk ten alle tijden geboren vanuit Metta. De weg daar naartoe is de training van Metta en de andere Brahma Viharas.

 

Metta is onderdeel van ‘De Vier Hartkwaliteiten’  of ook wel de ‘Brahma Viharas’.
Lees ook het artikel:
De Vier Hartkwaliteiten

 

 

Door Gerjan Schoemaker
Eigenaar / Meditatieleraar Vihara Meditatiecentrum
en Bewuste webshops: Vihara webwinkel voor yoga meditatie – Little Greeny webwinkel bewuste ouders

Rust door inzichten uit de meditatie

Rust krijgen door meditatie en onstane inzichten uit de meditatie

Ik schat dat zeker 8 op de 10 mensen die bij mij beginnen met meditatie, als motivatie “het krijgen van rust” aangeven. Laten we daarom hier dieper op ingaan. Voor dit specifieke onderdeel ben ik (weer eens) geïnspireerd geraakt door Dingeman Boot tijdens een retraite die hij onlangs begeleidde.

Als ik het in dit artikel heb over rust, bedoel ik ook ‘innerlijke vrede’, ‘vrijheid’ en hieruit voortvloeiend ‘geluk’.

Rust door Meditatie

Het is wetenschappelijk bewezen dat meditatie inderdaad ‘rust’ teweegbrengt. Zo ontstaan er aanwijsbare veranderingen in de hersenen. Klik hier indien je 1 van de onderzoeken wil lezen.

Daarnaast hoef je geen geleerde te zijn om te beseffen dat als je op een kussen gaat zitten met de intentie niet te denken, dat je dan tot rust komt. Je hersenen mogen eindelijk even tot stilstand komen. Echter bedoel ik in dit artikel rust die de volgende dag niet weg is. Ik bedoel wezenlijke rust, die je ook ervaart tijdens je dagelijkse leven. En ook daar draagt meditatie dus aan bij.

Eenmaal “op het pad van meditatie” ontstaan ook weer inzichten die versterkend werken bij het krijgen van rust. Er ontstaat een levensovertuiging die rust verankert. Innerlijke vrede die een onderlaag biedt bij alle situaties die je tegenkomt.

Rust door inzicht
De boeddhistische filosofie biedt vele inzichten, en wie al langer het pad van meditatie bewandeld, komt automatisch zelf ook tot deze inzichten.

Inzichten uit de boeddhistische filosofie
De inzichten die de Boeddha zou hebben opgedaan, vormen de basis voor de boeddhistische filosofie. Deze filosofie is als het ware een dik boek waarin wordt verteld hoe je werkelijke vrijheid (vrede, geluk of verlichting) kunt verkrijgen. De boeddhistische leer bevat meerdere ‘rijtjes’ om de filosofie goed te overzien en om ook de afzonderlijke onderdelen goed te onthouden. Je begrijpt dat dit erg handig was in de tijd dat er nog niets werd opgeschreven, maar alles van mond tot mond werd overgebracht. Maar ook nu zijn de rijtjes handig voor een goed overzicht.

Inzicht: De Drie Vergiften

Belangrijke ‘rijtjes’ zijn de ‘7 factoren voor verlichting’ en ‘de 5 hindernissen’. 1 van de 7 factoren voor verlichting is “Vrede”, of ook wel rust. Dit lichten we dus tijdens dit artikel verder uit. Rust kan je onder meer versneld ontwikkelen als je inziet wat voor onrust zorgt. En ook hiervoor kent het boeddhisme een rijtje, namelijk de 3 vergiften.
De 3 vergiften luiden als volgt:

– Begeerte
– Afkeer
– Onwetenheid

De eerste twee van de drie vergiften staan ook bovenaan het rijtje van de vijf hindernissen. En niet voor niets worden deze twee zo prominent genoemd.

Als dit de 3 vergiften zijn die onrust veroorzaken (of breder getrokken, de 3 vergiften die al het lijden veroorzaken), kunnen we het tegenovergestelde gebruiken om juist rust / geluk / innerlijke vrede te krijgen.
– Loskomen van gehechtheid
– Loskomen van afkeer
– Inzicht

Loskomen van gehechtheid

Vaak wordt in uit het Pali ‘Begeerte’ de eerste van de drie vergiften vertaald als ‘begeerte’ of ‘verlangen’. Zelf gebruik ik liever het woord ‘gehechtheid’. Het is niet erg, en naar mijn idee menselijk, om verlangens te hebben. Maar zodra je gehecht bent dan wordt het verlangen iets dat in de weg staat en voor onrust zorgt. Want als je ergens aan gehecht bent en het dreigt te verdwijnen, ontstaat er conflict. Ongecontroleerde impulsen om ergens krampachtig aan vast te houden. Onrust.
Terwijl dit onzinnig is als je beseft dat alles, maar dan ook alles vergankelijk is. Probeer daar vaker op reflecteren en je zult zien dat je jouw gehechtheden steeds verder los kan laten.

En loskomen van gehechtheden leidt tot een grotere innerlijke vrede.

Loskomen van afkeer
Afkeer of aversie is de tweede van de drie vergiften. Denk bij afkeer ook aan termen als aversie, frustratie en woede. Maar denk vooral ook aan ‘de dingen anders willen hebben dan zoals ze zijn’. Als je de dingen accepteert zoals ze zijn, dan zal je ook meer rust ervaren.

Ik hoor je denken ‘ja, ik moet toch niet alles zomaar passief accepteren en laten gebeuren’. Nee, dat is inderdaad niet wat er wordt bedoeld. Je zal wel blijven handelen naar wat jij denkt dat heilzaam is, maar je verliest jezelf niet meer in het verhaal.

Inzicht

Onwetenheid is niet doorhebben dat je jezelf verliest in gehechtheid en afkeer. Inzicht is dus het tegenovergestelde. Je krijgt, naarmate het inzicht meer onderdeel wordt van je conditioneringen, in de gaten dat als je van afkeer en gehechtheid loskomt, dat er ‘innerlijke vrede’ ontstaat. Rust.

Inzicht gaat ook over het doorhebben dat alles gaat zoals het gaat. En dat dingen niet anders gegaan kunnen zijn dan zoals ze zijn gegaan. Alles is een reactie op een voorgaande actie. Een persoon kan ook niet anders handelen dan hoe hij handelt of heeft gehandeld. Dit komt weer voort uit de opvoeding, cultuur en miljoenen andere invloeden. Om meer over deze theorie te weten te komen kan ik het boekje ‘verlichting voor luie mensen’ aanbevelen. Een superdun boekje waarin wordt uitgelegd dat alles gaat zoals het gaat en dat je daar geen invloed op hebt. Dus waarom zou je je dan nog druk maken over dingen? De Engelse versie is gratis te downloaden en de Nederlandse versie kan je voor €5,95 bestellen op bol.com.

De 7 factoren van verlichting

Naast inzicht in de 3 vergiften is het heilzaam en bevorderend voor ‘rust’ om ook de 7 factoren van verlichting in balans te krijgen en te houden.
De zeven factoren van verlichting luiden als volgt:

1. Aandacht (mindfulness)

2. Onderzoek (onderzoek naar de waarheid, of ook wel de dhamma)
3. Energie (ook wel inspanning/inzet en toewijding)
4. Vreugde
5. Kalmte (ook wel gemoedsrust of (innerlijke) vrede)
6. Concentratie

7. Gelijkmoedigheid

Lees meer over: De zeven factoren van verlichting

Inspirerende liedjes

Graag wil ik ter inspiratie 2 nummers delen die hier prachtig bij aansluiten:
1. Skik (Daniel Lohues) – ‘t Giet Zoals ‘t Giet (ook al denk ie soms van nie)
2. Stef Bos – Niets te verliezen

De 7 factoren van verlichting

De ‘zeven factoren van verlichting’ in het boeddhisme zijn vooral een verdieping op 3 aspecten van het ‘Achtvoudige pad’. Namelijk op juiste inspanning, juiste aandacht en juiste meditatie.
De zeven factoren van verlichting zijn tevens een tegenhanger van ‘De vijf hindernissen (de vijf hindernissen kunnen de 7 factoren van verlichting overschaduwen).

Volgens de boeddhistische leer ervaren mensen die deze zeven factoren van verlichting volledig tot ontwikkeling laten komen werkelijke vrijheid.

De zeven factoren van verlichting worden daarom ook wel de zeven factoren voor bevrijding genoemd. Voor sommige mensen is verlichting een te ‘groot’ woord en hebben zij een beter gevoel bij het woord bevrijding.

De zeven factoren van verlichting luiden als volgt:

  1. Aandacht (mindfulness)
  2. Onderzoek (onderzoek naar de waarheid, of ook wel de dhamma)
  3. Energie (ook wel inspanning/inzet en toewijding)
  4. Vreugde
  5. Kalmte (ook wel gemoedsrust of (innerlijke) vrede)
  6. Concentratie (als zijns-kwaliteit)
  7. Gelijkmoedigheid

Passieve factoren van verlichting
Drie factoren van verlichting zijn passieve factoren. Namelijk: 1. Concentratie, ook wel eenpuntige aandacht van de geest) 2. Kalmte, ook wel innerlijke vrede 3. Gelijkmoedigheid, ook wel onthechting en balans van de geest bij verandering.

Actieve factoren van verlichting
Er zijn ook drie actieve factoren van verlichting. Namelijk: 1. Energie, ook wel de toewijding/inzet om mindful/aandachtig te zijn. 2. Onderzoek, ook wel stil observeren naar wat er gebeurt (niet reactief) 3. Vreugde, wat zich manifesteert als geluk en opgewekte interesse in spirituele ontwikkeling.

Neutrale factor: Aandacht (mindfulness)

De eerste factor van verlichting is een neutrale factor. Namelijk: Mindfulness. Bij mindfulness observeer je ieder object in het huidige moment. Ofwel, je ervaart alles in het ‘nu’.
Door mindfulness toe ontwikkelen, ontwikkel je ook automatisch alle andere factoren van verlichting. Het brengt ook de andere factoren in balans. Want wanneer je teveel van een factor hebt, is het mogelijk dat het zich verschuift naar een hindernis in plaats van een kracht. Zo kan bijvoorbeeld teveel kalmte, zonder juiste aandacht en energie resulteren in slaperigheid.

Energie

Energie is in deze tweeledig. Enerzijds wordt bedoeld de inzet/toewijding die nodig is om actief de voorwaarden te scheppen voor de factoren van ontwaken. Anderzijds de energie die voortkomt door de beoefening en de ontwikkeling van de andere factoren van verlichting.

Toewijding

Hier voorafgaand is er ook toewijding nodig. We moeten bewust de keuze maken om de intentie te hebben aandachtig te zijn. We kunnen er namelijk voor kiezen om lekker suf op de bank te hangen. Dat is fijn op zijn tijd en ontspannend. Maar het helpt je niet echt verder. Er is dus toewijding nodig om echt wakker te worden/blijven. Een retraite is hierbij ook een goed voorbeeld (en dan bedoel ik niet retraites zoals je die tegenwoordig ook vaak ziet met een zwembad en gezellig kletsen, maar meer een traditionele Vipassana of Zen retraite). Tijdens een traditionele retraite moeten we bijvoorbeeld vroeg op staan, komen we fysieke pijn/ongemak tegen en mogelijk ook mentale ongemakken (als we naar binnen kijken zien we niet altijd de leuke kanten van onszelf).

Voor deze toewijding is er (zeker voor de beginnende yogi) ook het nodige vertrouwen nodig. Vertrouwen dat dit je verder zal brengen. Uit je bestaande conditioneringen haalt en dat het leidt tot verdieping in het meditatieproces en transformatie naar verdere ontwaking.

Inzet

Als we ons er eenmaal aan toe hebben gezet om actief aandachtig te zijn, is er ‘juiste inzet’ of ‘juiste energie’ nodig. Met juiste inzet wordt bedoeld dat we niet te krampachtig proberen aandachtig te zijn waardoor we er gespannen bijzitten, maar ook weer niet te losjes zodat we telkens afdwalen. We zoeken hierin de middenweg. Juiste inzet.

Inzet in het dagelijks leven
In het dagelijks leven is er

  1. inzet nodig om ‘te laten’ wat niet goed (onheilzaam) voor ons is (niet ingaan op verlangens die niet goed voor ons zijn)
  2. inzet nodig om een basis te ontwikkelen van waaruit minder onheilzame neigingen te laten ontstaan
  3. inzet nodig om een basis te ontwikkelen van waaruit heilzame neigingen ontstaan
  4. inzet nodig om hetgeen dat heilzaam is verder te ontwikkelen

Energie ontwikkelen/krijgen door aandachtig zijn

Naast inzet wordt bij energie ook bedoeld het resultaat van aandachtig zijn. Ga voor jezelf na hoe energiek je je voelt als je onderuitgezakt ligt te dagdromen op de bank in vergelijk met hoe je je voelt als je rechtop zit en gewaar bent van wat er in en om je heen gebeurt.

Onderzoek

Onderzoek geeft inzicht. Onderzoek naar ‘de waarheid’ van bestaan. Elementen waarop je kunt reflecteren zijn bijvoorbeeld:

  • Onderzoek het feit dat alles aan verandering onderhevig is
  • Onderzoek het feit dat lijden ontstaat doordat alles aan verandering onderhevig is. Bronnen van lijden zijn ingaan op onheilzame verlangens en afkeer. Lees ook de Vier Nobele Waarheden
  • Onderzoek het feit dat er geen onveranderlijk, permanent ‘ik’ of ‘zelf’ is.

Neem hierbij niets voor waarheid aan. Onderzoek het zelf. Klopt dit?
Dit onderzoeken leidt dikwijls tot inzichten die weer de motivatie geven tot verder onderzoek, enzovoort.

Vreugde

Vreugde kan een gelukzalig gevoel zijn. Bij een staat van hoge concentratie kan er zelfs enorme verrukking en blijdschap ontstaan. Uiteindelijk bedoelen we meer een innerlijke vreugde. Ook wel ‘een glimlach in het hart’.

We kunnen vreugde niet helemaal afdwingen, maar we kunnen wel de meditatie starten met een opgewekte interesse. De intentie hebben om datgene dat we opmerken met mildheid en acceptatie tegemoet te treden. Dit is een van de redenen waarom de Boeddha vaak met een glimlach wordt afgebeeld.

Deze innerlijke glimlach schept een vredige basis. Een basis voor kalmte.

Kalmte

Kalmte is in tegenstelling tot de vorig genoemde factoren een factor die je niet kunt afdwingen. Deze ontstaat door de ontwikkeling van de actieve factoren.

Concentratie

Concentratie is een zijnskwaliteit. Net als kalmte kunnen we deze niet afdwingen maar kunnen we hier wel de voorwaarden voor scheppen. Concentratie wordt nog wel eens verward met opmerkzaamheid. Echter, we kunnen op van alles en nog wat opmerkzaam zijn. Zelfs op chaos in de mind. Als er concentratie is lukt het ons om langere tijd gefocust te blijven op 1 object.

Gelijkmoedigheid

Gelijkmoedigheid is de balans tussen de twee extremen verlangen en afkeer. We reageren evenwichtig op datgene wat er op ons pad komt. We nemen het leven zoals het komt. In de wetenschap dat we het ene als onprettig en het andere als prettig ervaren. We gaan evenwichtig om met verlies en winst, succes en falen, lof en blaam.

Gelijkmoedigheid wordt nog wel eens verward met onverschilligheid. Het is eerder het tegenovergestelde. We geven wel om wat er gebeurt maar laten ons niet meeslepen. We ervaren volledig.

Aandacht

Aandacht, ook wel opmerkzaamheid of mindfulness (Sati). Opmerkzaam zijn op wat zich aandient in het hier en nu. Non-duaal, zonder voorkeur of afkeur. ‘Zijn’ met dat wat zich aandient.

Universele factoren voor ontwaken

Hoewel dit rijtje met ‘De 7 factoren van Verlichting’ uit het Boeddhisme komen, is het universeel. Er bestaan vele stromingen en oefeningen waarmee je deze factoren van ontwaken kunt ontwikkelen. Persoonlijk vind ik de Osho Dynamic bijvoorbeeld een zeer krachtige meditatie waarbij we met volledige inzet de hindernissen in korte tijd minder krachtig maken en zo de ruimte maken voor de factoren van verlichting tot ontwikkeling te laten komen.

 

Lees ook, de Vijf hindernissen in het boeddhisme (de tegenhangers of ‘overschaduwingen’ van de 7 verlichtingsfactoren).

 

Door Gerjan Schoemaker
Vihara meditatielessen & webshop

Waar kan je Vipassana retraites doen in Nederland en in het buiteland?

Vipasanna Retraite

Iedereen die al iets langer mediteert raad ik een (Vipassana) retraite aan. Dit kan perspectieven (op uiteenlopende zaken) doen veranderen en inzichten geven. Zelf doe ik meerdere keren per jaar een retraite.
Ook vanuit Vihara zelf bieden wij meditatie retraites aan.

Let goed op waar je in retraite gaat. Bedenk wat je uitgangspunten zijn. Sommige vakanties krijgen de titel Retraite, maar dan mis je volgens mijn visie hetgeen waar het om gaat. Door niet te praten en het vermijden van andere activiteiten die de mind in beweging zetten, kom je tot een diepere kalmte en helderheid van waaruit inzicht en wijsheid ontstaat. Vipassana retraites zijn hierop gericht.

Je kunt mij altijd naar mijn mening vragen voordat je jezelf ergens inschrijft.

Vipassana Retraites Nederland

Over het algemeen zijn de retraites in Nederland die worden georganiseerd door Sim Sara aan te bevelen. De agenda kun je hier vinden: http://www.simsara.nl/agenda/
Kijk daarnaast ook naar onze eigen retraites: https://www.vihara.nl/meditatieretraites/
Wij geven stilte retraites, onder andere Vipassana retraites als ook andere, bijzondere retraites zoals hart & compassie retraites. Ook geven wij af en toe meditatiedagen met speciale meditaties van onder andere Osho.

Vipassana Retraites Buitenland

Voor retraites in het buitenland kan je hier veel vinden: https://www.dhamma.org/en/locations/directory
Hier kun je veel Vipasanna Retraites, niet alleen in Europa maar ook in andere werelddelen zoals Azië.

Vipassana en Metta retraites

Wij bieden zelf ook gecombineerde Vipassana met Metta retraites aan. Metta wordt vertaald naar liefdevolle vriendelijkheid.
Bekijk hier al onze Vipasanna, Metta en ook andere retraites en meditatiedagen.

 

 

Door Gerjan Schoemaker
Meditieleraar bij Vihara

Interpretatie van reïncarnatie vanuit nondualiteit

In de boeddhistische filosofie wordt er nogal eens gestruikeld over het begrip reïncarnatie. Het boeddhisme spreekt mensen aan omdat het een filosofie is (waarover gediscussieerd mag worden, geen dogma’s) en geen geloof*. Maar wanneer er wordt gesproken over reïncarnatie en karma riekt het toch naar geloof. En daar hebben veel mensen dan moeite mee. Echter vanuit de nondualitische benadering is dit toch op een filosofische manier goed uit te leggen.

Bij het begrip reïncarnatie wordt vaak gedacht dat een ‘ziel’ wordt wedergeboren in een ander wezen. En op basis van de handelingen die je hebt verricht wordt je wedergeboren als een ‘hoger’ of ‘lager’ geplaatst wezen (op basis van Karma). Maar als je het boeddhistisch inzicht goed begrijpt, dan is er helemaal geen ziel. Geen ik. Er wordt dus niet bedoeld dat de ziel van Adolf Hitler bijvoorbeeld miljoenen keren herboren wordt als een kakkerlak.

Thich Nath Han legt dit ook op een mooie, heldere manier nader uit:

“Als je denkt dat er een ziel is, een zelf, dat een lichaam bewoont, en dat het lichaam verlaat als het lichaam vergaat en wederkeert in een andere vorm, dan is dat niet het Boeddhisme.
Als je kijkt naar een persoon, zie je vijf skandha’s, of elementen: vorm, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn. Er is geen ziel, geen zelf, buiten deze vijf. Dus als de vijf elementen vergaan, gaat het karma, ofwel de acties die je hebt uitgevoerd in je leven, door als vervolg. Wat je hebt gedaan en dacht bestaat nog steeds als energie. Je hebt niet een ziel, of een zelf nodig, om te blijven.

Het is als een wolk. Zelfs wanneer de wolk er niet is blijft deze altijd voortbestaan als sneeuw of regen. De wolk heeft geen ziel nodig om voort te bestaan. Er is geen begin en geen einde. Je hoeft niet te wachten tot je lichaam volledig is opgelost. Je blijft bestaan in ieder moment. Stel je voor dat ik mijn energie overbreng aan honderden mensen; dan zetten zij mij voort. Als je denkt dat ik alleen dit ben (wijzend naar zichzelf), dan heb je mij niet gezien. Maar als je mij ziet in mijn toespraak en mijn acties, zal je zien dat zij mij voortzetten. Als je kijkt naar mijn leerlingen, mijn studenten, mijn boeken, en mijn vrienden, zie je mijn vervolg. Ik zal nooit sterven. Er is een ontbinding van het lichaam, maar dat betekent niet mijn dood. Ik blijf altijd.
Dat geldt voor ons allemaal. Je bent meer dan alleen dit lichaam, omdat de vijf skandha’s altijd energie blijven producere . Dat noemt mijn karma of handeling. Maar er is niet iemand die handelt-je hoeft niet te handelen. Actie is goed genoeg. Dit kan worden begrepen in termen van de kwantumfysica. Massa en energie en kracht en stof, ze zijn niet twee aparte dingen. Zij zijn hetzelfde.”

 

*Of het boeddhisme een filosofie of geloof is, daar mag ook over gediscussieerd/gefilosofeerd worden 😉
Lees ook: Is Boeddhisme een geloof of een filosofie?

DE VIJF HINDERNISSEN (bij meditatie en in het dagelijks leven)

De vijf hindernissen kunnen sterke krachten zijn en treden bij iedereen op. Zowel tijdens het meditatieproces als in het dagelijks leven. De vijf hindernissen worden ook wel de vijf ‘bedekkingen’ of ‘overschaduwingen’ genoemd. De hindernissen overschaduwen namelijk onder meer helderheid, concentratie, aandachtigheid en juist inzicht (verlichtingsfactoren).

De vijf hindernissen zijn:

  1. zintuigelijk verlangen of hebzucht
  2. boosheid, irritatie of aversie
  3. sufheid of traagheid
  4. onrust, angst of zorgen
  5. twijfel

De vijf hindernissen treden mogelijk op tijdens de meditatie. Probeer dit als een geschenk te zien in plaats van iets waar je vanaf moet. Neem er de tijd voor om het te onderzoeken en er mee te oefenen. Naarmate je er voldoende mee beoefend raakt herken je de hindernissen ook steeds beter in het dagelijks leven en kan je het hetgeen dat je hebt beoefend ook toepassen.

Het onderzoeken van de hindernissen

Het gaat er in eerste instantie niet om te zorgen dat de hindernissen verdwijnen, het gaat erom om opmerkzaam te zijn dat een hindernis optreedt en/of aanwezig is, dat je de hindernis onderzoekt en dat je hiermee een ‘heilzame relatie’ aangaat.

Tijdens de meditatie proberen we vooral inzicht in de hindernissen te krijgen. Wanneer komt het verlangen op? Wanneer verdwijnt het verlangen weer? Wat overschaduwd de hindernis, ofwel wat zou je aandacht vragen als de hindernis er niet zou zijn (gezien hindernissen ook een strategie van het Ego kunnen zijn om je aandacht ergens vanaf te houden)? Wat kun je opmerken in je lichaam? Wat kun je opmerken in je mind? Etc.

Het is voor jezelf interessant welke hindernis vaak terug komt in de meditatie. Ga dan voor jezelf eens na wat hierbij de links is in het dagelijks leven.

De 5 hindernissen zijn een onderdeel van de ‘Mentale objecten’ (Dhammas). Volgens het Satiptthana Sutta zijn de Mentale objecten 1 van de vier velden waar je opmerkzaam op kunt zijn.

Het onderzoeken van de vijf hindernissen kan volgens de RAIN methode. Deze bestaat uit de volgende stappen:
R: (Recognition) > Het opmerken en herkennen van een hindernis.
A: (Accepting) > Accepteren (met liefdevolle vriendelijkheid) dat de hindernis er is.
I: (Investigate) > Onderzoek de hindernis. Wees hierbij nieuwsgierig. Wat is nou daadwerkelijk hetgeen dat je kan opmerken? Onderzoek hierbij o.a. je mind en lichaam.
N: Non-Idenfication > Jij bent niet hetgeen dat je ervaart. Je bent niet het ‘mind object’. Je bent niet je gedachten. Je bent niet je lichaam. Het is een proces dat komt en gaat. Laat de identificatie met de hindernis los.

De RAIN formule is overigens ook toepasbaar op de meeste andere afleidingen in de meditatie en moeilijkheden in het dagelijks leven.

De eerste en tweede hindernis staan in relatie met elkaar, en de derde en vierde hindernis ook. Bij verlangen en haat is er een object waarop het verlangen of de afkeer is gericht. Sufheid en onrust hebben een sterke invloed op je energie niveau.
De laatste hindernis, twijfel, staat op zichzelf. Er wordt wel eens gezegd dat twijfel de meest krachtige hindernis is.

Tegengiften bij de hindernissen

Als hindernis lang aanhoudt of dermate overweldigend is dat je er niet los van kunt komen en ook niet kunt onderzoeken, kun je ook tegengiften inzetten. Dit zijn methoden om los te komen van de hindernis. Deze staan hieronder per hindernis uitgewerkt.

Laten we dieper op de vijf hindernissen ingaan:

Zintuigelijk verlangen of hebzucht

(Zintuigelijk) verlangen kan ons alle kanten doen opschieten. Het ene moment wil je dit en het andere moment dat. Dat verlangen zo sterk is dat het ons in zijn macht heeft kennen we allemaal. De een kan de lekkere brownie die hem/haar ligt aan te lachen niet laten liggen, en de ander wil perse de nieuwste iPhone kopen.
Nu is het niet zo dat verlangens er niet mogen zijn, maar het gaat er vooral om dat je een betere relatie met je verlangens opdoet. Dit kan onder meer met bovenstaande RAIN formule.

Gezonde en ongezonde verlangens

Verlangen wordt eigenlijk pas echt een hindernis, als je eraan wil vasthouden. Zie het verlangen komen en gaan.
Maak hierbij ook onderscheid in heilzame en onheilzame verlangens. Het verlangen om iets te eten als je echt honger hebt, is natuurlijk een gezond (heilzaam) verlangen. Het verlangen naar een sigaret of alcohol is duidelijk een onheilzaam verlangen.

Zoals in de tweede van de vier nobele waarheden ook wordt omschreven is de oorzaak van Dukkha ook de gehechtheid aan een verlangen. Het is daarom ook zeer vruchtbaar als we steeds meer inzicht in onze verlangens weten te krijgen zodat we hier een goede relatie mee kunnen aangaan.

Tegengiften voor verlangen

Tegengiften voor deze hindernis zijn onder meer:

  • De mindfulness (opmerkzaamheid) vernauwen, bijvoorbeeld door de ademhaling te tellen
  • De mindfulness verbreden om zo los te komen van hetgeen waarop je gefixeerd bent (bijvoorbeeld door je volledig open te stellen op wat je kunt opmerken, geluiden, je lichaam, beelden, etc.)
  • Als het een ongezond verlangen is kun je je focussen op de consequenties
  • Als het een gezond verlangen, maar de gehechtheid veroorzaakt toch stress, kun je je concentreren op de vergankelijkheid van het verlangen
  • Bij seksuele lust kun je je concentreren op de niet aantrekkelijke onderdelen van het lichaam (vooral de binnenzijde van het menselijk lichaam)

Boosheid, irritatie of afkeer

Als je te maken hebt met boosheid of irritatie dan kan dit je meditatieproces ernstig verstoren. Bij boosheid is het verstandig om uit de gedachten te gaan en je lichaam te observeren (in volgorde van de RAIN methode, dus bij de I van investigation). Stel jezelf hierbij vragen als; Welke overtuigingen heb ik? Wat voel ik in mijn lichaam nu ik deze boosheid ervaar? Waar exact kan ik dit voelen? Zijn de sensaties van moment tot moment anders? En wordt mijn aandacht de hele tijd naar dezelfde plek in mijn lichaam getrokken, of verschilt dat ook van moment tot moment?

Zie dat het altijd in beweging is. Het is veranderlijk. Het is vergankelijk. Net als alle andere emoties overigens. Zo kom je ook bij de Non-identification (N). Jij bent niet je emotie. Het is een proces met een begin en een einde. Als je dit inziet kan dit sterk helpen bij het loslaten.

Aversie tegen de meditatie
Je kunt ook aversie krijgen tegen de meditatiebeoefening zelf. Het is dan de uitdaging om dit dan ook te onderzoeken. Het kan zijn dat irritatie tijdens de meditatie optreedt doordat de meditatie niet goed lukt (we dwalen steeds af, we zijn onrustig, we irriteren ons aan iemand anders in de ruimte, etc.). Als je al mediteert adviseer ik om dan toch te blijven zitten en in te zien dat dit ook een proces is.

Als je op het moment dat je de aversie tegen meditatie opmerkt nog niet mediteert, dan daag ik je uit om JUIST DAN te gaan zitten om te mediteren! Lees meer hierover ook bij de vijfde hindernis, twijfel (over meditatie).

Tegengiften voor boosheid en afkeer

Tegengiften voor boosheid en afkeer onder meer:

  • De opmerkzaamheid vernauwen/verbreden (gelijk als bij de tegengiften bij verlangen)
  • Het uitspreken van liefdevolle wensen (Metta), bijvoorbeeld ‘Dat ik kalm mag zijn’
  • In het geval van pijn het onderscheid maken tussen fysieke pijn en mentale afkeer/emotionele reactie op de pijn

Het is niet ongewoon dat er tijdens de meditatie mentale pijn naar boven komt, of fysieke pijn sterker wordt. Dit wordt ook wel Dharma pijn gezien. Weet dat dit een universeel gegeven is en uiteindelijk je meditatieproces kan bevorderen (bewaak wel goed je eigen grenzen). In het Boeddhisme wordt ook wel gezegd “Geen modder, geen lotus”. Ofwel, je moet eerst zaaien en de bomen verzorgen voordat je de vruchten van de meditatie kunt plukken.

Sufheid/Traagheid

Het is niet te voorkomen. Je zal zo nu en dan worden overvallen door sufheid. Je belandt dan mogelijk in dromenland en soms val je zelfs (bijna) in slaap! Nu, meditatie is alert en geconcentreerd gewaar zijn. Ik hoef je niet uit te leggen dat als je in dromenland bent, je niet echt aan het mediteren bent. Indien de sufheid jou overkomt tijdens de meditatie dan is het ook hierbij de uitdaging om hier alert op te zijn. Nou is dit natuurlijk een lastige en de valkuil hierbij is dat er naast de sufheid ook afkeer ontstaat. “Ik bak er nu niets van, ik ben veel te moe”, “Ik wou dat ik niet zo moe was”, “Ik ben veel te druk geweest, ik wou dat ik in bed lag in plaats van dat ik op dit kussentje zat”.
Allemaal oordelen die je niet veel goeds doen. Verwelkom daarentegen de sufheid met liefdevolle vriendelijkheid. Haal motivatie uit de momenten dat je opmerkt dat je suf bent. Ook al zijn deze momenten spaarzaam. Weet dat iedere meditatiebeoefening anders is en dat juist deze meditatie een goede oefening is, zodat op momenten dat je minder moe bent je nog meer allert en geconcentreerd kan zijn. Hier ligt de uitdaging waarbij veel ‘winst’ is te behalen. Zo kan je ook beter omgaan met vermoeidheid in het dagelijks leven naarmate je dit meer beoefent.

Het is vooral belangrijk deze hindernis te accepteren (A van RAIN) en inzien dat het een voorbijgaand proces is (N). Probeer het iedere keer weer op te merken (R) dat het er is. Haal kracht uit ieder moment dat je de slaperigheid weet op te merken. De I van Investigation is natuurlijk een lastige als je slaperig bent, maar doe het zo goed als je kan!

Heilzaam / Onheilzaam verlangen
Als je slaperig bent en je opmerkt dat je het verlangen hebt om naar bed te gaan, dan is het natuurlijk goed om ook hiermee met liefdevolle vriendelijkheid om te gaan. Ga na of het heilzaam of onheilzaam is om hierop in te gaan. Als je de afgelopen nacht(en) te weinig hebt geslapen is het wellicht heilzaam om op het verlangen om te gaan slapen in te gaan. Nadat je dan hebt geslapen kan je dan weer verder gaan met de meditatie.

Energie laten stromen
Er zijn ook meditatietechnieken ontwikkeld waarbij je eerst zorgt dat de energie meer gaat stromen. Actieve meditaties bestaan vaak uit meerdere fases waarbij in de eerste fase(s) beweging is. Je komt hiermee meer in je lichaam i.p.v. in je hoofd en de energie in je lichaam gaat meer stromen. De activiteiten in de eerste fase(s) doe je ook met opmerkzaamheid en zoveel mogelijk vanuit de rol van de toeschouwer. Dit is dus ook meditatie, maar geen Vipassana meditatie omdat je wel zelf iets in gang zet. Na de actieve meditatie kan je overgaan tot Vipassana meditatie en vaak zorgt dit ervoor dat zich minder sufheid en slaperigheid voordoet. Osho heeft diverse actieve meditaties ontwikkeld, maar er zijn ook tal van andere actieve meditaties die je voor de zitmeditatie kan beoefenen zoals het ‘shaken’ van je lichaam.

Ook is het mogelijk om in plaats van zitmeditatie, loopmeditatie te gaan beoefenen of dit wat vaker af te wisselen.

Hetgeen dat de slaperigheid opmerkt is niet slaperig!

Vanuit de Advaita Vedanta wordt ook wel gezegd dat je onderzoek kunt doen naar hetgeen dat de slaperigheid opmerkt. Is hetgeen dat de slaperigheid opmerkt ook slaperig? Of is dit een helder gewaarzijn?

Tegengiften voor slaperigheid

Tegengiften voor slaperigheid zijn onder meer:

  • Verder rechtop zitten, indien mogelijk
  • Met meer inzet benoemen wat je opmerkt
  • De opmerkzaamheid verbreden/vernauwen (gelijk als bij de tegengiften bij afkeer en verlangen).
  • Soms kan de hoeveelheid tijd die je nog moet mediteren erg ontmoedigen en de slaperigheid sterker maken. In plaats van ‘ik moet nog 30 minuten mediteren’ kun je je voornemen om voor 2 ademhalingen opmerkzaam te zijn. Als dit is gelukt verdubbelen naar 4 ademhalingen en zo verder naar 8, 16, 32, etc.
  • Je kunt met je ogen open mediteren. Eventueel naar het licht kijken kan ook helpen.
  • Je kunt aan je oorlellen trekken. Of dit echt werkt weet ik niet, maar het is wel humor en dat geeft ook weer wat energie.
  • Als je loopmeditatie doet kun je ook achteruit gaan lopen
  • In plaats van mediteren kun je ook een inspirerend boek over bewustwording of spiritualiteit gaan lezen (in het geval van het Boeddhisme de Dhamma). Inspiratie leidt tot energie.
  • Tussen de meditaties door je gezicht met koud water wassen. Of een koude douche nemen (nog beter)

Ik heb eens gehoord (ik weet niet meer van wie en ook niet of het echt of fabel is) dat bij een klooster ze mensen die veel last hadden van slaperigheid, lieten mediteren op de rand van een diepe put. Ik denk dat het werkt (don’t try this at home).

Onrust, angst of zorgen

Onrust is mogelijk ook een hele sterke hindernis die, als je niet oppast, er zelfs voor kan zorgen dat je stopt met het meditatieproces. Juist terwijl de meditatie je op dat moment erg kan helpen.
Wij mensen hebben vaak het gevoel dat we iets moeten doen. Continue. Meditatie brengt ons van het ‘doen’ naar het ‘zijn’. Een van de vruchten van de meditatiebeoefening is dat we dat ook meer en meer in het dagelijks leven weten toe te passen, wat ook een groter besef van geluk teweeg brengt.

Soms is de onrust tijdens de meditatie zo hoog dat we direct willen opstaan. Het is dan juist goed om de onrust te onderzoeken (I = investigate). Hoe kan je de onrust in je lichaam waarnemen? Waar precies en is dit veranderlijk? Hoe verhoud je jezelf emotioneel met de onrust? Wat doet de onrust met de energie in je lichaam? Welk verlangen zit er aan de onrust vast; wil je ergens naar handelen? De kunst is om het te observeren en te onderzoeken zonder erop in te gaan.

Dat je onrustig bent kan je vaak snel opmerken (R). De onrust accepteren (A) is moeilijk als de onrust sterk is. Maar zelfs het moeilijk vinden van het accepteren van de onrust is te onderzoeken (I). Ook hierbij is het inzien dat jij de onrust niet bent (N), maar een samengesteld en voorbijgaand proces is, behulpzaam bij het loslaten van de onrust. Als dit juist zien vaker lukt en dieper tot je doordringt zal je ervaren dat dit ook steeds meer waardevol in het dagelijks leven zal zijn.

Tegengiften voor onrust

Tegengiften voor onrust zijn onder meer:

  • De aandacht vernauwen/verbreden (zie verlangen)
  • Glimlachen (het milder maken, liefdevolle vriendelijkheid/Metta toepassen)
  • Lachen (als je ziet hoe gevangen je zit. Je kunt er wel om huilen, maar je kunt er net zo goed om lachen)
  • Zitten, zitten, zitten. Hiermee bedoel ik dat het vergankelijk is en zeker bij retraites is het vaak voldoende om gewoon te blijven zitten. Mijn persoonlijke ervaring is dat onrust zeer heftig kan zijn, soms voor dagen. Om een paar dagen later te denken ‘waar maakte ik mij druk over’?

Acceptatie, onderzoek met liefdevolle aandacht en laat de indicatie los
Graag wil ik nog benadrukken dat hoewel we met tegengiften kunnen werken als we overmand zijn door onrust, dat acceptatie nog altijd het allerbelangrijkste is. ‘What you resist, persist‘. We proberen er dus vooral naast te gaan zitten in plaats van erin, we onderzoeken het met liefdevolle aandacht en probeer vervolgens de identificatie met het object los te laten.

Twijfel

Het is vanzelfsprekend dat er twijfel optreedt tijdens meditatie. Twijfel is het begin van wijsheid. Omarm het dan ook. Twijfel kan krachtig zijn; “Doe ik het wel goed? Is het wel nodig dat ik zo vaak mediteer? Wat voor nut heeft de meditatie?” Hoewel we bij deze laatste vraag tegenwoordig op de wetenschap kunnen terugvallen, is het ook in deze eeuw nog steeds zo dat de twijfel soms toeslaat. Zeker bij iemand die net begint met mediteren. Hij of zij kan immers niet vanuit ervaring spreken wat meditatie tot dusver al heeft betekent.

Nou is het niet zo dat als twijfel opkomt, dat deze meteen weg moet. Integendeel. Het is goed om te twijfelen. Zie dat de twijfel er is (R) en accepteer dit ook (A). Nou is bij twijfel het onderzoeken (I) een extra lastige fase. Hier gaat het ook om het vinden van de middenweg. De twijfel hoeft dus niet weg en laat de twijfel ook niet zo groot worden dat je gedachten zwart/wit worden. Probeer een objectief en nieuwsgierige blik te houden. Neem de tijd om antwoorden op je vragen te vinden. Niet alleen intellectueel, maar ook emotioneel. Ga ook na of twijfel niet een vlucht is, of onderdeel van een andere hindernis. Bij de gedachte “Ik heb wel iets beters te doen dan op dit meditatiekussen zitten” ligt verlangen aan ten grondslag. Bij de gedachte “Ik ben zo druk waardoor het mediteren nu echt heel moeilijk gaat” ligt onrust ten grondslag. Bij de gedachte “Ik ben zo moe dat het mediteren geen zin heeft” ligt luiheid aan ten grondslag. Onderzoek de twijfel en neem de tijd om te ervaren of de twijfel antwoorden op vragen kan geven.

Op deze manier wordt de twijfel onderdeel van de meditatie. Zie ook in dat twijfel een concept en een proces is dat komt en gaat (N). Het bestaat uit gedachten, emoties en hieraan gekoppeld ook lichamelijke sensaties. Het kan helpen om de twijfel te benoemen zodat het geen ‘verhaal op zich wordt’ maar slechts gedachten met een voorbijgaande aard. Benoem het dan niet als “ik twijfel” maar als “er is twijfel” zodat je de identificatie met de twijfel kunt loslaten.

Tegengiften voor twijfel

Indien er sterke twijfel is kun je:

  • inspirerende boeken over meditatie of de Dhamma lezen.
  • Je kunt je wenden tot een meditatieleraar of een spirituele vriend
  • Je kunt inspirerende podcast luisteren over meditatie

 

Toepassing in het dagelijks leven

De vijf hindernissen doen zich niet alleen tijdens de meditatie voor, maar ook in het dagelijks leven. Probeer ook hierbij de RAIN methode toe te passen. In het begin zal het vaak nodig zijn om na het herkennen (R) van een hindernis een time out te nemen om de andere drie fasen van het RAIN proces goed te kunnen doorlopen. Maar naarmate je dit vaker beoefent (zowel tijdens de meditatie als in het dagelijks leven) zal het steeds meer een onderdeel van je systeem worden en krijg je meer inzicht in, en controle over je conditioneringen.

Meer informatie

Graag verwijs ik ook naar een praktisch document van het Insight Meditation Centre:
http://insightmeditationcenter.org/articles/FiveHindrances.pdf

Lees ook De zeven factoren van verlichting in het boeddhisme.

 

Door Gerjan Schoemaker, meditatieleraar bij Vihara, Meditatie Zwolle