De Vier Nobele Waarheden en Anatta in het dagelijks leven

Hoe kun je de Vier Nobele Waarheden en Anatta in het dagelijks leven toepassen?

Indien je niet bekend bent met de Vier Nobele Waarheden adviseer ik eerst dit blog artikel te lezen. En lees hier meer over Anatta of Non-dualiteit.

Reflecteren op de Vier Nobele Waarheden

Het is interessant om regelmatig te reflecteren bij ‘lijden/stress/ongemak’ of er ook ‘onnodig’ lijden is voortkomend uit verlangen of afkeer. De tweede pijl die ik toelicht in de Eerste Nobele Waarheid.
Willen we iets bereiken dat (nog) buiten onze mogelijkheden ligt?
Willen we iets vasthouden (denk aan een situatie, bezit, persoonlijkheden, fysieke omstandigheden, mentale omstandigheden, etc) dat van ons weg dreigt te gaan of al bij ons weg is?
Of de andere kant van dezelfde medaille: Willen we de dingen anders dan ze zijn? Willen we iets niet, dat we wel op ons bordje krijgen?
Als dat zo is ga dan na wat voor invloed dit op je heeft in alle aspecten.
Heb hier geen oordeel over, maar bekijk het als het ware van bovenaf, met mildheid, met een innerlijke glimlach.
Vervolgens kun je ook het Achtvoudige pad bij langsgaan en inzicht proberen te krijgen in hoe het ‘lijden’ dat zich heeft aangediend zich verhoudt tot het Achtvoudige pad.
Door dit te doen krijg je inzicht. Onder meer in welke verlangens heilzaam zijn en welke niet.
Een uitspraak die volgens mij van Nisargadatta afkomstig is: “De meeste mensen handelen vanuit verlangen en afkeer. Verlichte mensen handelen vanuit wijsheid en liefde.”
Ik toets mijn gedrag en overtuigingen hier regelmatig aan.

Reflecteren op ‘Niet zelf’ en ‘Non-dualiteit’

Voor mij is niet-zelf en non-dualiteit een zienswijze. Je kunt inzoomen en uitzoomen. Ingezoomd zit je volledig in de relatieve waarheid, uitgezoomed kijk je meer van bovenaf. Zie je de dingen zoals ze werkelijk zijn en zit je niet meer midden in het verhaal. Vanuit dit perspectief vervalt de identificatie met datgene wat we vaak voor ‘zelf’ aanzien.
Vandaag diende mij via Facebook een mooie quote aan (niet voor niets denk ik dan maar): Effort is the key in the relative; Effortlessness is the key to the absolute.
Deze quote is heel treffend. Zodra er inspanning is, dan is er spanning. Ga dit maar voor jezelf eens na.
Om vanuit het absolute perspectief te kunnen leven heb je ook inzicht en vertrouwen nodig.
Als er een diep vertrouwen is, dat alles o.k. is zoals het zich ontwikkeld (ook indien onprettig voor ‘jezelf’), dan kun je zonder echte inspanning/inzet door het leven. Moeiteloosheid is dan het sleutelwoord.
Vaak hebben we de overtuiging dat we alles moeten controleren om gelukkig te kunnen zijn. Het vergt uiteraard vertrouwen om dit ook los te kunnen laten.
Dat wil niet zeggen dat je niets doet. Maar je ziet meer dat het als vanzelf gebeurt. De doener verdwijnt.
Een mooie aflevering van Mooji (een inspirerende meester uit de Advaita Vedanta stroming) die je via iTunes kunt luisteren: https://itunes.apple.com/nl/podcast/satsang-with-mooji/id1134425259?mt=2&i=1000375944093
Hier zie je ook veel andere afleveringen van Mooji staan. Zelf beluister ik regelmatig Podcast afleveringen van Mooji.

Omgaan met moeilijke mensen. Hoe doe je dat?

Regelmatig krijg ik de vraag hoe je om moet gaan met ‘lastige mensen’. Denk aan conflicten of irritaties met een collega of baas, met een kennis, etc.

Ik moet daarbij direct denken aan een uitspraak van Thich Nhat Hanh:

“Understanding is love’s other name”.
Hiermee bedoeld hij met name dat je het lijden van de ander ziet en begrijpt.

Het is daarbij goed te onderzoeken waar je ego en identificatie met jezelf een rol speelt. Vaak als we meer los weten te komen van ons ego (of soms is inzien dat het ego er is ook al voldoende),  kunnen we vaak meer rechtvaardig en wijs handelen EN toch een bepaalde lichtheid behouden.

Methode: “Accepteer hoe het is en handel met wijsheid en liefde aan een meer heilzame situatie”
Hiervoor heb ik een methode bedacht. Even van bovenaf kijken, bijvoorbeeld door het op te schrijven:
1 Het verhaal. Wat gebeurt er nu eigenlijk? Wat voor emoties spelen er mee? Bijvoorbeeld: Is er frustratie? Is er boosheid? Is er angst?
2 Waarmee identificeer ik mij bij deze specifieke situatie? Denk aan: MIJN baan, MIJN recht, MIJN collega’s, MIJN trots, MIJN inkomen, MIJN werksfeer
3 Wat zijn MIJN overtuigingen/normen/waarden/principes?
4 Ga dan na hoe sterk de identificatie bij ieder onderdeel is.
5 Als je dit ziet (en hier is overigens niets mis mee! iedereen doet het, behalve misschien als je verlicht bent) kun je ook beseffen hoe je EGO er alles aan doet om je IK in stand te houden en te verstevigen. Waar wordt je ego in deze situatie door bedreigd?
Zie dit met mildheid. Het is niet fout, het is wat het ego nu eenmaal doet, maar je kunt wel nagaan hoe de identificatie hierbij leidt tot stress.
6 Besef dat het allemaal een opgebouwd verhaal is. Het is niet de ultieme waarheid. In het NU is het er allemaal niet. Het is niets meer dan gedachten. Herinneringen zijn dood. Toekomst bestaat niet.
Dit stukje is uiteraard erg filosofisch en kun je misschien niet zo zien, tenzij je het een keer (b.v. in de meditatie) hebt ervaren. Bij mijzelf is er een ultiem weten hiervan. Dit weten wordt bij mij (althans nu nog steeds, wie weet krijg ik ooit de zegen hiervan verlost te worden 😉 dit weten telkens weer ondergesneeuwd door de relatieve waarheid van de dag. Maar dat pak sneeuw wordt wel steeds minder dik en de dooi komt ook steeds sneller naarmate je hierin ontwikkelt 😉
Doordat je zo geïdentificeerd bent met je verhaal, ontstaat het meeste lijden. Door af en toe hier heel even van los te komen kun je de mindfulness verruimen.
7 Heb vrede met hoe het NU is. Vertrouw erop dat je vanzelf doet wat gedaan moet worden. Je kunt het niet fout doen. Vertrouw op het ontvouwende (van het leven, maar ook vooral op je eigen wijsheid).
8 Handel vanuit wijsheid en liefde. Het is niet zo dat we passief moeten worden. Als jij voelt/ziet/weet dat jou, of anderen onrecht wordt aangedaan, ga dan na wat je kunt doen vanuit wijsheid en liefde. Zoals ik al aangaf is ‘begrip’ een ander woord voor ‘liefde’. Ga daarom, waar mogelijk, de dialoog aan om meer inzicht te krijgen. Blijf in verbinding. Besef ook dat je nooit precies zult weten waarom men handelt zoals men handelt. Dat is een veel te complex netwerk van invloeden. Maar weet dat er altijd een oorzaak is.
Kijk hoe je hier vanuit rust, zonder (of zo min mogelijk) je te verliezen in het verhaal, verandering in gang kunt brengen. En soms/vaak gaat dit niet zomaar. Het is een proces en vaak moet de grond eerst vruchtbaar worden gemaakt om iets moois te kunnen laten groeien.

Samen gelukkig zijn is het allermooiste. Maar dit kan volgens mij niet als jij vindt dat er onrecht is.
Dus nee, bij de pakken neerzitten is wat mij betreft nooit de oplossing.
Mijn motto hierbij is “accepteer de situatie zoals hij is, maar werk met wijsheid en liefde aan een meer heilzame situatie”.
Deze wijsheid gaat in dit geval ook vooral over geduld en begrip.

Bijpassende meditaties
Om deze kwaliteiten te ontwikkelen adviseer ik Metta meditatie, samen met de andere hartkwaliteiten.
Vooral Metta en Gelijkmoedigheid in deze. In eerste instantie vooral gericht op jezelf.
Daarnaast ook de Osho Nadabrahma om kalmer te worden, en de stilte en eenheid te ervaren van waaruit je met wijsheid en liefde kunt handelen.

Nu ik Google op de uitspraak van Thich Nhat Hanh, kom ik deze mooie uitspraak tegen:

If you pour a handful of salt into a cup of water, the water becomes undrinkable. But if you pour the salt into a river, people can continue to draw the water to cook, wash, and drink. The river is immense, and it has the capacity to receive, embrace, and transform. When our hearts are small, our understanding and compassion are limited, and we suffer. We can’t accept or tolerate others and their shortcomings, and we demand that they change. But when our hearts expand, these same things don’t make us suffer anymore. We have a lot of understanding and compassion and can embrace others. We accept others as they are, and then they have a chance to transform.

omgaan met irritaties en lastige mensen
Begrip is een ander woord voor liefde.

De Vier Nobele Waarheden en het Achtvoudige Pad

De vier Nobele waarheden zijn:

  • 1. Er is Dukkha (Vanuit het Pali wordt Dukkha vaak vertaald naar: lijden of ontevredenheid/ongemak. Het gaat niet altijd zoals we wensen) – Meer over: Eerste Nobele Waarheid
  • 2. Het lijden heeft een oorzaak – Meer over: Tweede Nobele Waarheid
  • 3. Er is een einde aan het lijden
  • 4. Het einde van lijden kan worden bereikt d.m.v. het achtvoudige pad:
    1. Juist zien (Begrijpen wat Dukkha inhoudt, de oorzaak van Dukkha begrijpen, begrijpen hoe Dukkha ophoudt, het pad begrijpen dat leidt tot opheffing van lijden. Maar ook non-duaal > zonder oordeel en concepten – Anatta > niet zelf, onderdeel van alles – Vergankelijkheid)
    2. Juiste motivatie (ook wel juiste intentie. Een juiste intentie kan je onder meer ontwikkelen door de beoefening van Metta meditatie)
    3. Juist spreken (leugens, roddelen, laster etc. lijdt tot verwarring/onrust)
    4. Juist handelen (stelen, seksueel wangedrag, etc. lijdt tot verwarring/onrust)
    5. Juiste manier van levensonderhoud (onder ander vanuit ethisch aspect bekeken, kan je jezelf in de spiegel aankijken)
    6. Juiste inspanning (niet krampachtig/gespannen, niet lui, maar allert zijn in het moment met een bepaalde lichtheid. Dit is voor iedereen anders en een ieder dient hier de middenweg in te zoeken)
    7. Juiste aandacht/opmerkzaamheid/meditatie (in het nu aanwezig) > Je kunt mindful zijn op de vier velden van aandacht: 1. Lichaam 2. Geest 3. Gevoelens 4. Mentale objecten (zie het schema van de Satipatana Sutta)
    8. Juiste concentratie > Concentratie is een zijnskwaliteit. Je kunt de het niet afdwingen, maar wel de voorwaarden voor scheppen. Onder meer door concentratie en juiste inspanning. Concentratie is dan ook meer een uitkomst van het zesde en zevende aspect van het pad.

Hoe kan dit achtvoudige pad concreet in de meditatie en in je dagelijks leven worden toegepast en hoe reduceert dit het lijden en komt dit het geluk ten goede? Hierover zal ik vanaf nu een aantal blogartikelen schrijven en hieronder deze artikelen opsommen.

Lees ook dit artikel geschreven door Bhikku Bodhi over het achtvoudige pad (Engels talig) 

Hoe kunnen de Vier Nobele Waarheden en Het Achtvoudige pad in het dagelijks leven worden toegepast?

Het is interessant om regelmatig te reflecteren bij ‘lijden/stress/ongemak’ of er ook ‘onnodig’ lijden is voortkomend uit verlangen of afkeer. De tweede pijl die ik toelicht in de Eerste Nobele Waarheid.
Willen we iets bereiken dat (nog) buiten onze mogelijkheden ligt? Willen we iets vasthouden (denk aan een situatie, bezit, persoonlijkheden, fysieke omstandigheden, mentale omstandigheden, etc) dat van ons weg dreigt te gaan of al bij ons weg is?
Of de andere kant van dezelfde medaille: Willen we de dingen anders dan ze zijn? Willen we iets niet, dat we wel op ons bordje krijgen?
Als dat zo is ga dan na wat voor invloed dit op je heeft in alle aspecten.
Heb hier geen oordeel over, maar bekijk het als het ware van bovenaf, met mildheid, met een innerlijke glimlach.
Vervolgens kun je ook het Achtvoudige pad bij langsgaan en inzicht proberen te krijgen in hoe het ‘lijden’ dat zich heeft aangediend zich verhoudt tot het Achtvoudige pad.
Door dit te doen krijg je inzicht. Onder meer in welke verlangens heilzaam zijn en welke niet.
Een uitspraak die volgens mij van Nisargadatta afkomstig is: De meeste mensen handelen vanuit verlangen en afkeer. Verlichte mensen handelen vanuit wijsheid en liefde.
Ik toets mijn gedrag en overtuigingen hier regelmatig aan.

Belangrijk om in ogenschouw te nemen

– Dukkha wordt vaak vertaald als lijden. Hiermee worden niet alleen grote vormen van lijden mee bedoeld zoals ziekte en dood, maar juist ook kleine ongemakken en ontevredenheid. Het gaat niet altijd zoals wij wensen.
– Graag spreek ik in eerste instantie over het reduceren van lijden/ongemak in plaats van het ‘opheffen van lijden’
– Non-dualistisch betekent geen twee. Geen tegenstellingen. Het begrip laat zich niet uitleggen maar wel ervaren (door onderzoek en oefening).
– Anatta wil niet zeggen dat er geen zelf is, maar als je juist ziet (non-dualistisch) dan zie je geen zelf meer. Er is niet een onveranderlijk, permanent iets dat we zelf kunnen noemen. Volgens de geschriften wou de Boeddha op de vraag “is er geen zelf?” geen antwoord geven. Bij juist zien verdwijnt de vraag en is hier geen antwoord nodig.

Aflevering over Non-Dualisme Graag tip ik een aflevering van “Dus ik ben” in over non-dualisme (deze staat op de website van de NPO en zal op een gegeven moment niet meer bereikbaar zijn). Het legt niet helemaal uit wat anatta of non-dualisme is (dat is ook niet de bedoeling en zo niet, onmogelijk om uit te leggen je moet het ervaren), maar het is toch een leuke zoektocht door een filosofe naar de uitleg en ervaring van het begrip non-dualisme. Je kan de aflevering hier bekijken: http://www.human.nl/dus-ik-ben/2015/ik-en-mijn-gedachten.html

Op deze pagina heb ik een filmpje staan van Paul Smit over Wat is Non-Dualiteit

In het volgende artikel gaan we dieper in op: De Eerste Nobele Waarheid en lees hier ook mijn artikel over De Tweede Nobele Waarheid.

Door Gerjan Schoemaker, Patipada webshop en meditatiecentrum

 

Het achtvoudige pad

Interpretatie van reïncarnatie vanuit nondualiteit

In de boeddhistische filosofie wordt er nogal eens gestruikeld over het begrip reïncarnatie. Het boeddhisme spreekt mensen aan omdat het een filosofie is (waarover gediscussieerd mag worden, geen dogma’s) en geen geloof*. Maar wanneer er wordt gesproken over reïncarnatie en karma riekt het toch naar geloof. En daar hebben veel mensen dan moeite mee. Echter vanuit de nondualitische benadering is dit toch op een filosofische manier goed uit te leggen.

Bij het begrip reïncarnatie wordt vaak gedacht dat een ‘ziel’ wordt wedergeboren in een ander wezen. En op basis van de handelingen die je hebt verricht wordt je wedergeboren als een ‘hoger’ of ‘lager’ geplaatst wezen (op basis van Karma). Maar als je het boeddhistisch inzicht goed begrijpt, dan is er helemaal geen ziel. Geen ik. Er wordt dus niet bedoeld dat de ziel van Adolf Hitler bijvoorbeeld miljoenen keren herboren wordt als een kakkerlak.

Thich Nath Han legt dit ook op een mooie, heldere manier nader uit:

“Als je denkt dat er een ziel is, een zelf, dat een lichaam bewoont, en dat het lichaam verlaat als het lichaam vergaat en wederkeert in een andere vorm, dan is dat niet het Boeddhisme.
Als je kijkt naar een persoon, zie je vijf skandha’s, of elementen: vorm, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn. Er is geen ziel, geen zelf, buiten deze vijf. Dus als de vijf elementen vergaan, gaat het karma, ofwel de acties die je hebt uitgevoerd in je leven, door als vervolg. Wat je hebt gedaan en dacht bestaat nog steeds als energie. Je hebt niet een ziel, of een zelf nodig, om te blijven.

Het is als een wolk. Zelfs wanneer de wolk er niet is blijft deze altijd voortbestaan als sneeuw of regen. De wolk heeft geen ziel nodig om voort te bestaan. Er is geen begin en geen einde. Je hoeft niet te wachten tot je lichaam volledig is opgelost. Je blijft bestaan in ieder moment. Stel je voor dat ik mijn energie overbreng aan honderden mensen; dan zetten zij mij voort. Als je denkt dat ik alleen dit ben (wijzend naar zichzelf), dan heb je mij niet gezien. Maar als je mij ziet in mijn toespraak en mijn acties, zal je zien dat zij mij voortzetten. Als je kijkt naar mijn leerlingen, mijn studenten, mijn boeken, en mijn vrienden, zie je mijn vervolg. Ik zal nooit sterven. Er is een ontbinding van het lichaam, maar dat betekent niet mijn dood. Ik blijf altijd.
Dat geldt voor ons allemaal. Je bent meer dan alleen dit lichaam, omdat de vijf skandha’s altijd energie blijven producere . Dat noemt mijn karma of handeling. Maar er is niet iemand die handelt-je hoeft niet te handelen. Actie is goed genoeg. Dit kan worden begrepen in termen van de kwantumfysica. Massa en energie en kracht en stof, ze zijn niet twee aparte dingen. Zij zijn hetzelfde.”

 

*Of het boeddhisme een filosofie of geloof is, daar mag ook over gediscussieerd/gefilosofeerd worden 😉
Lees ook: Is Boeddhisme een geloof of een filosofie?

Met meditatie beoefen je het vermogen gedachten te aanschouwen

Afgelopen zaterdag was het er weer een keer. Mijn mind bedacht een doemscenario en hoe langer hij de tijd kreeg om de theorie uit te werken hoe erger het werd. Mijn lichaam reageerde er direct op. Je zou het paniek kunnen noemen (lees; het is maar een concept). Mijn hart ging sneller kloppen en was duidelijk waarneembaar in de keel. Spieren trokken zich samen. Mijn kaken zaten op slot. De gedachten gingen door; “Wat nou als… ojee… dat is verschrikkelijk. En stel je voor dat… dat is nog veel erger. En het kan gebeuren. Ja echt. Wat kan ik er aan doen? Niets,… ik ben nu machteloos.”

Vroeger (voordat ik mediteerde) zou dit zo mijn hele dag kunnen verpesten. Maar nu gaan er direct alarmbelletjes af. Ik zie en ervaar mijn gedachten maar besef mij dat ik niet mijn gedachten ben. Ik ervaar de sensaties in mijn lichaam maar besef dat het lichaam (heel logisch?) reageert op de gedachten die ik heb. Ik hoorde laatst iemand zeggen “De muppets in mijn hoofd zijn weer bezig”. En doordat ik veel meditatie heb beoefend heb ik het snel in de gaten.
Vanuit de rol van een toeschouwer kan ik zien dat mijn gedachten de meest bizarre scenario’s bedenken. Maar ik kan het laten zijn en er zelfs een beetje om lachen. Doordat ik de gedachten kon accepteren en er mee kon zijn, merkte ik dat ze vanaf dat moment na enkele minuten vanzelf minder sterk werden. Zonder afleiding. Puur door het volledig te ervaren. Wat bedenkt mij mind? Wat voel ik in mijn lichaam?

Nadat ik het helemaal had losgelaten en de gedachten weg waren kon ik gewoon weer verder gaan. Ik was op een festival met allemaal bandjes en kon mij weer helemaal laten meeslepen in de muziek. Met volledige aanwezigheid. Meerdere keren die dag zijn de gedachten terug geweest. En tjonge, wat is mijn mind creatief. De meest bizarre scenario’s werden bedacht en voor werkelijkheid aangenomen. Maar ik kon er mee zijn.

Nu is het wel zo dat ik op basis van statistieken uit het verleden wel aardig kon aannemen dat de gedachten geen waarheid zouden worden. Dus rationeel kon ik wel zeggen “het is niet reëel dat dit doemscenario het daadwerkelijke scenario wordt”. Maar soms geloof je jouw gedachten zo sterk, of is het misschien eigenlijk best wel reëel,… ook dan zou je het gewoon kunnen ervaren zonder je er mee te identificeren. Jij bent je gedachten niet. De gedachten vinden plaats.

Door het beoefenen van meditatie leer je sneller te herkennen dat je scenario’s bedenkt (goed of slecht dat maakt niet uit) waardoor je sneller in de rol van de toeschouwer kan komen.
Ook leer je beter met je gedachten om te gaan. Er mee te zijn zonder dat deze weg moeten of dat je de gedachten vast wilt houden. Daarnaast leer je in te zien dat jij jouw gedachten niet bent. Je leert de identificatie met je gedachten lost te laten.

Non-Dualisme en Anatta

Non-Dualisme en Anatta beoefenen en toepassen

Non-Dualisme

Onderdeel van het achtvoudige pad (in de boeddhistische filosofie) is "Juist Zien". Vaak wordt Juist Zien ook als eerste benoemd in het achtvoudige pad. Met juist zien wordt met name naar het non-dualisme gerefereerd. Letterlijk vertaald: Geen twee. Je ziet alles als één geheel. Als één grote stroom.

In de praktijk betekent dit dat je ervaart, zonder in concepten te denken en zonder oordelen. In het NU leven. Wat je van moment tot moment ervaart.

Als je dit juist doet, verlies je ook de identificatie met hetgeen dat je ervaart. Je ziet alles als één geheel, dus ook dat wat je doorgaans "ik" noemt komt te vervallen. En hiermee komen we bij het begrip Anatta: Niet zelf.

Anatta

Bewust vertaal ik Anatta naar 'Niet zelf' en niet naar 'Geen zelf' omdat het bestaan van een 'ik' niet wordt erkent en niet wordt ontkent. Als je juist ziet (volgens de boeddhistische filosofie de realiteit) dan komt dit concept simpelweg te vervallen.
Volgens de geschriften wilde de Boeddha ook geen antwoord geven op de vraag of er geen ik bestaat, omdat de vraag er niet zou zijn als je alles non-duaal ervaart.

Hoe kan je Non-Dualisme en Anatta beoefenen tijdens de meditatie?

Vipassana meditatie is een uitstekende manier om non-duaal ervaren (en dus ook Anatta) te beoefenen. Tijdens de Vipassana meditatie wordt vaak gebruik gemaakt van het benoemen van wat we ervaren. Dat is op zich een handig hulpmiddel om ons te helpen er volledig in het moment bij te zijn. Als we met onze aandacht bij de ademhaling(vaak het anker) zijn kunnen we deze benoemen met rijzen (bij een inademing) en dalen (bij een uitademing). Als we opmerken dat onze aandacht bij het anker weg is, maar bijvoorbeeld bij iets dat we horen dan kunnen we dit benoemen als horen. En als we opmerken dat we in gedachten zijn verzonken kunnen we dit benoemen als denken.

Op deze manier zijn we allert bij de ervaring zonder te oordelen, we registreren slechts wat er is. We denken overigens nog wel in concepten (dat is ook wel zo handig om iets te kunnen benoemen, maar hier kom ik straks op terug).

Los maken van de identificatie
Wat wel regelmatig gebeurt bij mensen die de Vipassana meditatie beoefenen, is dat ze wel ervaren wat er op het moment gebeurt, maar nog niet non-duaal denken. Terwijl ze benoemen "horen" denken ze eigenlijk "ik hoor" en als ze benoemen "denken" denken ze nog dikwijls "ik denk".

Om het non-dualistisch ervaren te beoefenen kan ik daarom adviseren om het anders te benoemen. Namelijk als "er is horen" en "er is denken". Op deze manier laat je de identificatie met hetgeen dat je ervaart volledig los.

Toepassing in het dagelijks leven
Door het beoefenen van non-dualisme kan je in het dagelijks leven meer geluk (minder Dukkha) beleven. Hier is heel veel over te vertellen. Een voorbeeld van hoe Non-Dualisme en Anatta kan helpen in het dagelijks leven is bij emoties. Het geldt bij alle emoties maar laten we er nu één uitlichten: Angst.

Als wij angst ervaren benoemen we dit vaak ook als "Ik heb angst". Door jezelf met het concept angst te identificeren zal de angst alleen maar toenemen. Je zet jezelf helemaal vast door 1. te denken in concepten 2. jezelf een begrip/feit toe te schrijven.

Daarom kan je (net als bij de beoefening tijdens de Vipassana Meditatie) eerst beginnen met de angst anders te benoemen. Namelijk als "Er is angst" in plaats van "Ik heb angst". Als je zegt "Er is angst" vereenzelvig jezelf niet met dit concept en ontstaat er al ruimte. Je gaat vanuit het lijdend voorwerp naar de rol van de toeschouwer.

Je kan het vervolgens nog dieper toepassen. Angst is ook maar een concept. Wat is angst? Vaak (of altijd?) zijn het gedachten die gepaard gaan met fysieke sensaties.
We laten nu het concept angst vallen, we breken dit verder op. Wat ervaren we nou eigenlijk aan fysieke sensaties? Tintelingen in de keel? Spanning in het borst gebied? Warmte of kou?
Ga na wat je fysiek ervaart en je zal opmerken dat de gedachten al minder worden.

Als je zo een beetje hebt gescand wat je ervaart aan fysieke sensaties, richt je jouw aandacht op die plek die je het sterkt kan waarnemen. Bijvoorbeeld tintelingen in het borstgebied. Door zo ver in te zoomen op die tintelingen zal je eerst opmerken dat het daadwerkelijk een stroom is. De tintelingen verschuiven steeds iets van plek, veranderen van intensiteit, komen en gaan. Ofwel het is geen vast concept.

Vervolgens laat je alle concepten los: angst, tintellingen, borstgebied, keel, nek, denken,… Je ervaart. Verder niets. Niets moet weg.

Hoewel je ervaart zonder concept en oordeel (er hoeft dus niets weg, alles mag er zijn) zal je opmerken dat de angst minder hevig wordt en mogelijk helemaal verdwijnt. Neem ook de derde waarheid van de vier nobele waarheden in het achterhoofd: Er is een einde aan Doekha. Alles is vergankelijk. Alles wat wordt geboren vergaat ook weer, zo ook hetgeen dat jij als angst benoemt".

Zijn met dat wat er is. Dat is meditatie. Dat is non-dualiteit.

 

 

non-dualisme

non-dualiteit