Boeddhisme religie of filosofie? Of weg naar bevrijding?

Een veel gehoorde vraag is of Boeddhisme een religie of een filosofie is. Maar eigenlijk is deze vraag niet interessant.
Onderzoek zelf of er aspecten zijn aan de Boeddhistische leer die je kunnen helpen los te komen van stress, ongemak en andere vormen van lijden.

De Boeddha wou de mensen geen filosofie of religie verkopen

De Boeddha had een groot deel van zijn leven 1 primair doel: Uitzoeken hoe je een einde aan al het menselijk lijden kunt maken. Zowel de kleine ongemakken zoals kleine frustraties als grote vormen van leiden zoals het verlies van een dierbare. Dit heeft hij op vele manieren onderzocht. Uiteindelijk heeft hij een weg gevonden dat hem geholpen heeft. Of zelfs volledig bevrijd van lijden. Aanvankelijk had de Boeddha geen intentie om hetgeen dat hij had ontdekt verder door te geven. Hij dacht dat de (meeste) mensen er niet toe in staat zouden zijn om het einde van lijden te bereiken. Uiteindelijk is hij dit toch gaan doen. Niet om een geloof te verkondigen. Niet om een filosofie op te dringen. Nee, hij wou dat alle mensen bevrijd zouden worden van lijden. En als dit via een andere weg gaat dan die hij heeft bewandeld dan is dit o.k..

Een mooie uitspraak van de Dalai Lama is: “Gebruik het Boeddhisme niet om Boeddhist te worden. Gebruik het Boeddhisme om een beter ‘wat je al bent’ te worden.

Religieuze aspecten in het Boeddhisme

De Boeddha zei “Niets van wat ik zeg is waarheid, totdat je het zelf als waarheid ervaart”. Kijk voor jezelf dan ook wat je kunt met de onderdelen uit de leer van de Boeddha. Het is inderdaad zo dat er enkele religieuze aspecten (al dan niet symbolisch bedoeld) in de leer van de Boeddha zitten. De Boeddha zelf was natuurlijk ook beïnvloed door aspecten uit zijn tijd en cultuur. Een religieus aspect uit het Theravada Boeddhisme zijn reïncarnatie en hiermee samenhangend karma dat je opbouwt uit/voor een vorig of volgend leven. Toch zijn verder de religieuze aspecten in het Boeddhisme zeer beperkt. Bovendien is het uiteindelijk alsnog de vraag hoe de Boeddha het werkelijk heeft bedoeld. Het is een kwestie van interpretatie.

Als Atheist kan ik erg goed met het Theravada Boeddhisme. Grotendeels is het een praktische leer zonder geloofsovertuigingen. Grotendeels wordt de werking van de mens vanuit psychologisch oogpunt behandeld en is er een goed verklaarbare zienswijze.

Seculier Boeddhisme

De leer van de Boeddha wordt uitgelegd in de Dhamma. Er is nu een stroming gaande genoemd “Seculier Boeddhisme” waarbij naar de Dhamma wordt bekeken vanuit een ‘niet religieus en heden ten daags’ oogpunt. Stephen Bachelor heeft onder andere hieraan gerelateerde boeken geschreven waaronder ‘Buddhism without believes’ en ‘After Buddhism’.

 

Lees ook interpretatie van reïncarnatie en karma

Interpretatie van reïncarnatie vanuit nondualiteit

In de boeddhistische filosofie wordt er nogal eens gestruikeld over het begrip reïncarnatie. Het boeddhisme spreekt mensen aan omdat het een filosofie is (waarover gediscussieerd mag worden, geen dogma’s) en geen geloof*. Maar wanneer er wordt gesproken over reïncarnatie en karma riekt het toch naar geloof. En daar hebben veel mensen dan moeite mee. Echter vanuit de nondualitische benadering is dit toch op een filosofische manier goed uit te leggen.

Bij het begrip reïncarnatie wordt vaak gedacht dat een ‘ziel’ wordt wedergeboren in een ander wezen. En op basis van de handelingen die je hebt verricht wordt je wedergeboren als een ‘hoger’ of ‘lager’ geplaatst wezen (op basis van Karma). Maar als je het boeddhistisch inzicht goed begrijpt, dan is er helemaal geen ziel. Geen ik. Er wordt dus niet bedoeld dat de ziel van Adolf Hitler bijvoorbeeld miljoenen keren herboren wordt als een kakkerlak.

Thich Nath Han legt dit ook op een mooie, heldere manier nader uit:

“Als je denkt dat er een ziel is, een zelf, dat een lichaam bewoont, en dat het lichaam verlaat als het lichaam vergaat en wederkeert in een andere vorm, dan is dat niet het Boeddhisme.
Als je kijkt naar een persoon, zie je vijf skandha’s, of elementen: vorm, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn. Er is geen ziel, geen zelf, buiten deze vijf. Dus als de vijf elementen vergaan, gaat het karma, ofwel de acties die je hebt uitgevoerd in je leven, door als vervolg. Wat je hebt gedaan en dacht bestaat nog steeds als energie. Je hebt niet een ziel, of een zelf nodig, om te blijven.

Het is als een wolk. Zelfs wanneer de wolk er niet is blijft deze altijd voortbestaan als sneeuw of regen. De wolk heeft geen ziel nodig om voort te bestaan. Er is geen begin en geen einde. Je hoeft niet te wachten tot je lichaam volledig is opgelost. Je blijft bestaan in ieder moment. Stel je voor dat ik mijn energie overbreng aan honderden mensen; dan zetten zij mij voort. Als je denkt dat ik alleen dit ben (wijzend naar zichzelf), dan heb je mij niet gezien. Maar als je mij ziet in mijn toespraak en mijn acties, zal je zien dat zij mij voortzetten. Als je kijkt naar mijn leerlingen, mijn studenten, mijn boeken, en mijn vrienden, zie je mijn vervolg. Ik zal nooit sterven. Er is een ontbinding van het lichaam, maar dat betekent niet mijn dood. Ik blijf altijd.
Dat geldt voor ons allemaal. Je bent meer dan alleen dit lichaam, omdat de vijf skandha’s altijd energie blijven producere . Dat noemt mijn karma of handeling. Maar er is niet iemand die handelt-je hoeft niet te handelen. Actie is goed genoeg. Dit kan worden begrepen in termen van de kwantumfysica. Massa en energie en kracht en stof, ze zijn niet twee aparte dingen. Zij zijn hetzelfde.”

 

*Of het boeddhisme een filosofie of geloof is, daar mag ook over gediscussieerd/gefilosofeerd worden 😉
Lees ook: Is Boeddhisme een geloof of een filosofie?