Is alles één en bestaat er geen zelf? De kunst van in en uitzomen. Nondualiteit.

Osho meditaties, de Latihan en vele andere vormen van meditatie zijn er onder meer op gericht om te zien dat de doener kan verdwijnen. Dat alles als vanzelf gebeurt. Er wordt gesteld dat verlichte mensen alles vanuit dit perspectief beleven. Een non-duale blik waarin alles één is en er geen zelf bestaat. Het wordt ook uitgelegd als de absolute waarheid.

Wees niet ontmoedigd of geagiteerd als je geen idee hebt over het ‘niet zelf/geen zelf’ of het idee van ‘alles is één’. Toen ik begon met mediteren en mijn eerste leraar over het ‘niet zelf’ of ‘geen ik’ praatte was het voor mij ook abracadabra en ‘te zweverig’. Ik kom dan ook uit een nogal nuchter nest en de rationele weg die ik heb doorlopen als online marketeer en ondernemer brachten mij (in eerste instantie) ook niet dichter bij dergelijke zienswijzen.

Hoewel ik nu begrijp waarom dit perspectief de absolute waarheid wordt genoemd, bestaat de relatieve waarheid voor mij net zo zeer. Ik zie het zo, je kunt de dingen bekijken vanuit een uitgezoomd en in ingezoomd perspectief.

Uitgezoomd perspectief

Uitgezoomd zie je de dingen zoals ze ‘werkelijk’ zijn. Zonder verhaal, zonder de concepten en inkleuring die wij mensen eraan hangen. Dan zie ik dat alles met elkaar is verbonden. Er is geen vrije wil is, maar onze keuzes hangen af van vele voorafgaande gebeurtenissen en de keuze wordt ‘geboren’. Er is geen goed en geen fout. Er is. That’s it. Enkel Zijn.

Ingezoomd perspectief

Ingezoomd spelen we onze rollen. Die rollen zijn net zo zeer realiteit. Ik ben vader, zoon, partner, neef, meditatieleraar, etc. Ik meen keuzes te maken en probeer (op de bewuste momenten) ook de juiste keuzes te maken. Ik vind dingen goed en fout, of iets daartussenin.

Pendelen tussen ingezoomd en uitgezoomd leven

Het is natuurlijk prachtig als je altijd uitgezoomd kunt leven. Voor de meeste mensen geldt echter dat dit niet mogelijk is. De massa leeft altijd ingezoomd wat tot een hoop ellende als lijden en stress leidt. Daarom is het goed om ook het uitgezoomde te ervaren. Erachter komen dat het ingezoomde perspectief niet de enige waarheid is en dat het misschien zelfs wel minder waarheid is dan het uitgezoomde perspectief.

Zodra je dit eenmaal doorziet, is het mogelijk om te pendelen tussen een ingezoomd en uitgezoomd leven.

Als je dagelijks mediteert, kun je de meditatie volledig uitgezoomd ervaren. Dit helpt los te komen van datgene dat je overdag (mogelijk) als waarheid ervaart, maar eigenlijk niets meer is dan een verhaal en rollen die je vervult. Een verzameling afspraken tussen mensen die we als waarheid aannemen.

Als je regelmatig mediteert zal je je ook minder diep in de relatieve waarheid verliezen. Je vervult je rollen, je ziet je gedachten maar alles wordt lichter. Het leven wordt als het ware een spel. Een toneelstuk. Terwijl je een rol in het toneelstuk hebt, ervaar je het toneelstuk steeds meer vanuit de rol van de toeschouwer in plaats vanuit de rol die je speelt.

Toevoeging gerelateerd aan dit artikel:

Een mooie aflevering van Mooji (een inspirerende meester uit de Advaita Vedanta stroming) die je via iTunes kunt luisteren: https://itunes.apple.com/nl/podcast/satsang-with-mooji/id1134425259?mt=2&i=1000375944093
Hier zie je ook veel andere afleveringen van Mooji staan. Zelf beluister ik regelmatig Podcast afleveringen van Mooji.

Omgaan met moeilijke mensen. Hoe doe je dat?

Regelmatig krijg ik de vraag hoe je om moet gaan met ‘lastige mensen’. Denk aan conflicten of irritaties met een collega of baas, met een kennis, etc.

Ik moet daarbij direct denken aan een uitspraak van Thich Nhat Hanh:

“Understanding is love’s other name”.
Hiermee bedoeld hij met name dat je het lijden van de ander ziet en begrijpt.

Het is daarbij goed te onderzoeken waar je ego en identificatie met jezelf een rol speelt. Vaak als we meer los weten te komen van ons ego (of soms is inzien dat het ego er is ook al voldoende),  kunnen we vaak meer rechtvaardig en wijs handelen EN toch een bepaalde lichtheid behouden.

Methode: “Accepteer hoe het is en handel met wijsheid en liefde aan een meer heilzame situatie”
Hiervoor heb ik een methode bedacht. Even van bovenaf kijken, bijvoorbeeld door het op te schrijven:
1 Het verhaal. Wat gebeurt er nu eigenlijk? Wat voor emoties spelen er mee? Bijvoorbeeld: Is er frustratie? Is er boosheid? Is er angst?
2 Waarmee identificeer ik mij bij deze specifieke situatie? Denk aan: MIJN baan, MIJN recht, MIJN collega’s, MIJN trots, MIJN inkomen, MIJN werksfeer
3 Wat zijn MIJN overtuigingen/normen/waarden/principes?
4 Ga dan na hoe sterk de identificatie bij ieder onderdeel is.
5 Als je dit ziet (en hier is overigens niets mis mee! iedereen doet het, behalve misschien als je verlicht bent) kun je ook beseffen hoe je EGO er alles aan doet om je IK in stand te houden en te verstevigen. Waar wordt je ego in deze situatie door bedreigd?
Zie dit met mildheid. Het is niet fout, het is wat het ego nu eenmaal doet, maar je kunt wel nagaan hoe de identificatie hierbij leidt tot stress.
6 Besef dat het allemaal een opgebouwd verhaal is. Het is niet de ultieme waarheid. In het NU is het er allemaal niet. Het is niets meer dan gedachten. Herinneringen zijn dood. Toekomst bestaat niet.
Dit stukje is uiteraard erg filosofisch en kun je misschien niet zo zien, tenzij je het een keer (b.v. in de meditatie) hebt ervaren. Bij mijzelf is er een ultiem weten hiervan. Dit weten wordt bij mij (althans nu nog steeds, wie weet krijg ik ooit de zegen hiervan verlost te worden 😉 dit weten telkens weer ondergesneeuwd door de relatieve waarheid van de dag. Maar dat pak sneeuw wordt wel steeds minder dik en de dooi komt ook steeds sneller naarmate je hierin ontwikkelt 😉
Doordat je zo geïdentificeerd bent met je verhaal, ontstaat het meeste lijden. Door af en toe hier heel even van los te komen kun je de mindfulness verruimen.
7 Heb vrede met hoe het NU is. Vertrouw erop dat je vanzelf doet wat gedaan moet worden. Je kunt het niet fout doen. Vertrouw op het ontvouwende (van het leven, maar ook vooral op je eigen wijsheid).
8 Handel vanuit wijsheid en liefde. Het is niet zo dat we passief moeten worden. Als jij voelt/ziet/weet dat jou, of anderen onrecht wordt aangedaan, ga dan na wat je kunt doen vanuit wijsheid en liefde. Zoals ik al aangaf is ‘begrip’ een ander woord voor ‘liefde’. Ga daarom, waar mogelijk, de dialoog aan om meer inzicht te krijgen. Blijf in verbinding. Besef ook dat je nooit precies zult weten waarom men handelt zoals men handelt. Dat is een veel te complex netwerk van invloeden. Maar weet dat er altijd een oorzaak is.
Kijk hoe je hier vanuit rust, zonder (of zo min mogelijk) je te verliezen in het verhaal, verandering in gang kunt brengen. En soms/vaak gaat dit niet zomaar. Het is een proces en vaak moet de grond eerst vruchtbaar worden gemaakt om iets moois te kunnen laten groeien.

Samen gelukkig zijn is het allermooiste. Maar dit kan volgens mij niet als jij vindt dat er onrecht is.
Dus nee, bij de pakken neerzitten is wat mij betreft nooit de oplossing.
Mijn motto hierbij is “accepteer de situatie zoals hij is, maar werk met wijsheid en liefde aan een meer heilzame situatie”.
Deze wijsheid gaat in dit geval ook vooral over geduld en begrip.

Bijpassende meditaties
Om deze kwaliteiten te ontwikkelen adviseer ik Metta meditatie, samen met de andere hartkwaliteiten.
Vooral Metta en Gelijkmoedigheid in deze. In eerste instantie vooral gericht op jezelf.
Daarnaast ook de Osho Nadabrahma om kalmer te worden, en de stilte en eenheid te ervaren van waaruit je met wijsheid en liefde kunt handelen.

Nu ik Google op de uitspraak van Thich Nhat Hanh, kom ik deze mooie uitspraak tegen:

If you pour a handful of salt into a cup of water, the water becomes undrinkable. But if you pour the salt into a river, people can continue to draw the water to cook, wash, and drink. The river is immense, and it has the capacity to receive, embrace, and transform. When our hearts are small, our understanding and compassion are limited, and we suffer. We can’t accept or tolerate others and their shortcomings, and we demand that they change. But when our hearts expand, these same things don’t make us suffer anymore. We have a lot of understanding and compassion and can embrace others. We accept others as they are, and then they have a chance to transform.

omgaan met irritaties en lastige mensen
Begrip is een ander woord voor liefde.

De Vier Nobele Waarheden en het Achtvoudige Pad

De vier Nobele waarheden zijn:

  • 1. Er is Dukkha (Vanuit het Pali wordt Dukkha vaak vertaald naar: lijden of ontevredenheid/ongemak. Het gaat niet altijd zoals we wensen) – Meer over: Eerste Nobele Waarheid
  • 2. Het lijden heeft een oorzaak – Meer over: Tweede Nobele Waarheid
  • 3. Er is een einde aan het lijden
  • 4. Het einde van lijden kan worden bereikt d.m.v. het achtvoudige pad:
    1. Juist zien (Begrijpen wat Dukkha inhoudt, de oorzaak van Dukkha begrijpen, begrijpen hoe Dukkha ophoudt, het pad begrijpen dat leidt tot opheffing van lijden. Maar ook non-duaal > zonder oordeel en concepten – Anatta > niet zelf, onderdeel van alles – Vergankelijkheid)
    2. Juiste motivatie (ook wel juiste intentie. Een juiste intentie kan je onder meer ontwikkelen door de beoefening van Metta meditatie)
    3. Juist spreken (leugens, roddelen, laster etc. lijdt tot verwarring/onrust)
    4. Juist handelen (stelen, seksueel wangedrag, etc. lijdt tot verwarring/onrust)
    5. Juiste manier van levensonderhoud (onder ander vanuit ethisch aspect bekeken, kan je jezelf in de spiegel aankijken)
    6. Juiste inspanning (niet krampachtig/gespannen, niet lui, maar allert zijn in het moment met een bepaalde lichtheid. Dit is voor iedereen anders en een ieder dient hier de middenweg in te zoeken)
    7. Juiste aandacht/opmerkzaamheid/meditatie (in het nu aanwezig) > Je kunt mindful zijn op de vier velden van aandacht: 1. Lichaam 2. Geest 3. Gevoelens 4. Mentale objecten (zie het schema van de Satipatana Sutta)
    8. Juiste concentratie > Concentratie is een zijnskwaliteit. Je kunt de het niet afdwingen, maar wel de voorwaarden voor scheppen. Onder meer door concentratie en juiste inspanning. Concentratie is dan ook meer een uitkomst van het zesde en zevende aspect van het pad.

Hoe kan dit achtvoudige pad concreet in de meditatie en in je dagelijks leven worden toegepast en hoe reduceert dit het lijden en komt dit het geluk ten goede? Hierover zal ik vanaf nu een aantal blogartikelen schrijven en hieronder deze artikelen opsommen.

Lees ook dit artikel geschreven door Bhikku Bodhi over het achtvoudige pad (Engels talig) 

Hoe kunnen de Vier Nobele Waarheden en Het Achtvoudige pad in het dagelijks leven worden toegepast?

Het is interessant om regelmatig te reflecteren bij ‘lijden/stress/ongemak’ of er ook ‘onnodig’ lijden is voortkomend uit verlangen of afkeer. De tweede pijl die ik toelicht in de Eerste Nobele Waarheid.
Willen we iets bereiken dat (nog) buiten onze mogelijkheden ligt? Willen we iets vasthouden (denk aan een situatie, bezit, persoonlijkheden, fysieke omstandigheden, mentale omstandigheden, etc) dat van ons weg dreigt te gaan of al bij ons weg is?
Of de andere kant van dezelfde medaille: Willen we de dingen anders dan ze zijn? Willen we iets niet, dat we wel op ons bordje krijgen?
Als dat zo is ga dan na wat voor invloed dit op je heeft in alle aspecten.
Heb hier geen oordeel over, maar bekijk het als het ware van bovenaf, met mildheid, met een innerlijke glimlach.
Vervolgens kun je ook het Achtvoudige pad bij langsgaan en inzicht proberen te krijgen in hoe het ‘lijden’ dat zich heeft aangediend zich verhoudt tot het Achtvoudige pad.
Door dit te doen krijg je inzicht. Onder meer in welke verlangens heilzaam zijn en welke niet.
Een uitspraak die volgens mij van Nisargadatta afkomstig is: De meeste mensen handelen vanuit verlangen en afkeer. Verlichte mensen handelen vanuit wijsheid en liefde.
Ik toets mijn gedrag en overtuigingen hier regelmatig aan.

Belangrijk om in ogenschouw te nemen

– Dukkha wordt vaak vertaald als lijden. Hiermee worden niet alleen grote vormen van lijden mee bedoeld zoals ziekte en dood, maar juist ook kleine ongemakken en ontevredenheid. Het gaat niet altijd zoals wij wensen.
– Graag spreek ik in eerste instantie over het reduceren van lijden/ongemak in plaats van het ‘opheffen van lijden’
– Non-dualistisch betekent geen twee. Geen tegenstellingen. Het begrip laat zich niet uitleggen maar wel ervaren (door onderzoek en oefening).
– Anatta wil niet zeggen dat er geen zelf is, maar als je juist ziet (non-dualistisch) dan zie je geen zelf meer. Er is niet een onveranderlijk, permanent iets dat we zelf kunnen noemen. Volgens de geschriften wou de Boeddha op de vraag “is er geen zelf?” geen antwoord geven. Bij juist zien verdwijnt de vraag en is hier geen antwoord nodig.

Aflevering over Non-Dualisme Graag tip ik een aflevering van “Dus ik ben” in over non-dualisme (deze staat op de website van de NPO en zal op een gegeven moment niet meer bereikbaar zijn). Het legt niet helemaal uit wat anatta of non-dualisme is (dat is ook niet de bedoeling en zo niet, onmogelijk om uit te leggen je moet het ervaren), maar het is toch een leuke zoektocht door een filosofe naar de uitleg en ervaring van het begrip non-dualisme. Je kan de aflevering hier bekijken: http://www.human.nl/dus-ik-ben/2015/ik-en-mijn-gedachten.html

Op deze pagina heb ik een filmpje staan van Paul Smit over Wat is Non-Dualiteit

In het volgende artikel gaan we dieper in op: De Eerste Nobele Waarheid en lees hier ook mijn artikel over De Tweede Nobele Waarheid.

Door Gerjan Schoemaker, Patipada webshop en meditatiecentrum

 

Het achtvoudige pad

Interpretatie van reïncarnatie vanuit nondualiteit

In de boeddhistische filosofie wordt er nogal eens gestruikeld over het begrip reïncarnatie. Het boeddhisme spreekt mensen aan omdat het een filosofie is (waarover gediscussieerd mag worden, geen dogma’s) en geen geloof*. Maar wanneer er wordt gesproken over reïncarnatie en karma riekt het toch naar geloof. En daar hebben veel mensen dan moeite mee. Echter vanuit de nondualitische benadering is dit toch op een filosofische manier goed uit te leggen.

Bij het begrip reïncarnatie wordt vaak gedacht dat een ‘ziel’ wordt wedergeboren in een ander wezen. En op basis van de handelingen die je hebt verricht wordt je wedergeboren als een ‘hoger’ of ‘lager’ geplaatst wezen (op basis van Karma). Maar als je het boeddhistisch inzicht goed begrijpt, dan is er helemaal geen ziel. Geen ik. Er wordt dus niet bedoeld dat de ziel van Adolf Hitler bijvoorbeeld miljoenen keren herboren wordt als een kakkerlak.

Thich Nath Han legt dit ook op een mooie, heldere manier nader uit:

“Als je denkt dat er een ziel is, een zelf, dat een lichaam bewoont, en dat het lichaam verlaat als het lichaam vergaat en wederkeert in een andere vorm, dan is dat niet het Boeddhisme.
Als je kijkt naar een persoon, zie je vijf skandha’s, of elementen: vorm, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn. Er is geen ziel, geen zelf, buiten deze vijf. Dus als de vijf elementen vergaan, gaat het karma, ofwel de acties die je hebt uitgevoerd in je leven, door als vervolg. Wat je hebt gedaan en dacht bestaat nog steeds als energie. Je hebt niet een ziel, of een zelf nodig, om te blijven.

Het is als een wolk. Zelfs wanneer de wolk er niet is blijft deze altijd voortbestaan als sneeuw of regen. De wolk heeft geen ziel nodig om voort te bestaan. Er is geen begin en geen einde. Je hoeft niet te wachten tot je lichaam volledig is opgelost. Je blijft bestaan in ieder moment. Stel je voor dat ik mijn energie overbreng aan honderden mensen; dan zetten zij mij voort. Als je denkt dat ik alleen dit ben (wijzend naar zichzelf), dan heb je mij niet gezien. Maar als je mij ziet in mijn toespraak en mijn acties, zal je zien dat zij mij voortzetten. Als je kijkt naar mijn leerlingen, mijn studenten, mijn boeken, en mijn vrienden, zie je mijn vervolg. Ik zal nooit sterven. Er is een ontbinding van het lichaam, maar dat betekent niet mijn dood. Ik blijf altijd.
Dat geldt voor ons allemaal. Je bent meer dan alleen dit lichaam, omdat de vijf skandha’s altijd energie blijven producere . Dat noemt mijn karma of handeling. Maar er is niet iemand die handelt-je hoeft niet te handelen. Actie is goed genoeg. Dit kan worden begrepen in termen van de kwantumfysica. Massa en energie en kracht en stof, ze zijn niet twee aparte dingen. Zij zijn hetzelfde.”

 

*Of het boeddhisme een filosofie of geloof is, daar mag ook over gediscussieerd/gefilosofeerd worden 😉
Lees ook: Is Boeddhisme een geloof of een filosofie?